In Boskoop valt niet meer te bezuinigen

Bij veel gemeenten in Nederland begint het geldgebrek nijpend te worden. De koepelorganisatie VNG komt vandaag speciaal daarvoor bij elkaar. De gemeente Boskoop moet het al jarenlang met particuliere hulp doen.

In de Boskoopse straten rond de Reijerskoop straalt de welvaart je tegemoet. In de straten glinstert het verse asfalt, begrensd door felrode fietsstroken. De sloten die langs bijna alle straten liggen, geven elke villa een slotgracht met loopbrug. Geschoren gazons lopen naadloos over in het groene kroos.

Maar Boskoop is helemaal niet rijk. Boskoop is arm. De gemeente, 16.000 inwoners en gelegen in het Groene Hart, is al sinds 2000 een zogenoemde artikel 12-gemeente. Dat betekent dat Boskoop onder curatele staat van het rijk, net als drie andere gemeenten (Nieuwkoop, Nederbetuwe en Simpelveld). Zonder staatssteun krijgt Boskoop haar begroting (in 2005 23,6 miljoen euro) niet sluitend.

Het is een lot dat meer gemeenten wacht, vreest de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Het aantal gemeenten dat nu al in de gevarenzone zit en onder preventief provinciaal toezicht staat, is de afgelopen twee jaar verdubbeld tot dertig. Het kabinet, zegt de VNG, schuift graag taken op gemeenten af onder het motto dat veel problemen lokale oplossingen nodig hebben. Maar volgens gemeenten krijgen ze voor die extra taken altijd te weinig geld. De onvrede is zo opgelopen dat de belangenorganisatie vandaag een protestvergadering houdt.

Boskoop moet in ruil voor rijkssteun al jarenlang bezuinigen. En dus is het onderhoud van de rotonde van Boskoop – dat zich afficheert als ,,grootste aaneengesloten sierteeltgebied van de wereld'' – overgelaten aan een hovenier. De gemeente heeft er net zo min geld voor als voor muziekonderwijs, de kinderboerderij, een gemeentelijk zwembad, het boomkwekerijmuseum. Minimabeleid is er nauwelijks. Aan cultuur, sport en welzijn kan het gemeentebestuur van CDA en VVD vaak niet meer dan ,,kruimels'' uitgeven. En dat voor een gemeente die samen met plaatsen als Blaricum, Wassenaar en Bloemendaal in de toptien van gemeenten met de hoogste woonlasten staat.

Waarom kan Boskoop dan toch niet rondkomen? Het antwoord ligt in de vers geasfalteerde straten en de sloten die de helft van het grondgebied van Boskoop bedekken. Hier is het veen nooit afgegraven – rond 1400 was er al een graafverbod om deze vruchtbare ondergrond voor de boomkweek te bewaren – en drijven de wegen op een soort natte spons. Dagelijks rijden er echter honderden vrachtwagens af en aan: de meeste wegen houden het niet langer dan vijf jaar uit, sommige minder. ,,In Boskoop lagen de straatstenen vaker op elkaar dan naast elkaar'', zegt burgemeester Coos Rijsdijk. En daarom geeft de gemeente bijna een vijfde van het jaarlijks budget uit aan straatreparaties (meer dan vijf van de bijna 24 miljoen euro). In Boskoop gooien ze het geld in het water, zeggen Boskopers.

Het is niet anders, zegt burgemeester Rijsdijk. Die wegen zijn essentieel voor Boskoop, want dat wil zijn functie als sierteeltcentrum van de wereld per se behouden. Vrachtwagens moeten de bomen en planten bij de kwekers kunnen ophalen. En dat veen, daar zit je nou eenmaal mee.

Waar Boskoop zich niet bij neerlegt is het in zijn ogen te lage bedrag dat het rijk elk jaar uit het Gemeentefonds aan Boskoop uitkeert. Het rijk gebruikt een ingewikkelde rekenformule om de hoogte van het bedrag per gemeente te bepalen. En hoewel in die formule ook de bodemgesteldheid een rol speelt, is dat niet genoeg om de extreme omstandigheden in Boskoop te compenseren, vindt het gemeentebestuur. De enige compensatiemaatregel die de gemeente zelf had, het ophogen van de onroerendezaakbelasting, pakt het Rijk nu ook af.

Gelukkig, zegt de burgemeester, zijn Boskopers bereid in te springen waar de gemeente het niet redt. Vrijwilligers en donateurs dragen de sportverenigingen, het museum, de kinderboerderij, de harmonieën, en helpen op scholen en in jeugdcentra. Maar die vrijwilligerscultuur staat wel onder druk, zegt ook Joop Binken, oud-fractievoorzitter van de plaatselijke CDA en vrijwilliger in tientallen verbanden, van scouting tot muziekvereniging. Hij ziet de ergernis bij vrijwilligersorganisaties toenemen, en ook bij hem is ,,het leuke er een beetje van af''.

De gemeente zou liever meer doen, maar dat is simpelweg niet mogelijk, zegt de burgemeester. De provincie Zuid-Holland, die toezicht houdt op de financiële situatie van de Boskoop, zegt dat er al zoveel gesaneerd is dat verder bezuinigen niet meer kan. Het lukt Boskoop niet op eigen kracht uit de schulden te kruipen. Dus ,,zijn we blij dat de gemeenschapszin van Boskopers zo groot is'', zegt Rijsdijk.

Dat is te gemakkelijk gedacht, vinden sommige inwoners. Het is niet goed dat de gemeente taken op het gebied van cultuur en welzijn overlaat aan particulieren, meent Peter van den Berg, crisismanager en in zijn vrije tijd trombonespeler en voorzitter van Harmonie Excelsior. Hij vecht al jaren voor structurele voorzieningen voor muziekonderwijs. Natuurlijk genereert de gemeente energie bij anderen door zich passief op te stellen. Maar daardoor, zegt Van den Berg, gaat in Boskoop ,,alles op zijn houtje-touwtjes''. Er is geen structuur, iedereen doet zijn eigen dingetje en mensen werken elkaar regelmatig tegen. ,,Als je de verschillende ouderenbonden bij elkaar in een ruimte zet hebben ze na vijf minuten al ruzie.''

Dat de gemeente een groot deel van de `zachte sector' overlaat aan de gemeenschap past in de maatschappijvisie van het huidige kabinet. Premier Balkenende (CDA) hamert al sinds 2002 op de eigen verantwoordelijkheid van burgers. Maar dat ontslaat gemeenten niet van de verplichting om burgers die het moeilijk hebben goed te verzorgen, vindt pastoor Marijke Ameling. Boskopers zijn trots, zegt ze, en toch krijgen veertig gezinnen elke twee weken voedselpakketten van een kerkgemeente. ,,We hebben hier veel verborgen armoede, en ik heb het gevoel dat de gemeente daar zijn ogen voor sluit.''

De gemeente Boskoop heeft vorig jaar de kwijtschelding van de gemeentelijke belasting voor minima en een bijdrage in het schoolgeld afgeschaft. De gemeente, zegt Ameling, roept ,,te graag'' dat er niks mogelijk is op het gebied van sociale zekerheid. Ze maakt zich zorgen over de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning in 2006, waardoor gemeenten zelf zullen mogen bepalen hoe ze kwetsbare groepen ondersteunen.

Natuurlijk heeft de gemeente het financieel moeilijk, maar de keus voor infrastructuur boven welzijn en cultuur is gewoon een politieke afweging, zegt Thea de Langen, voorzitter van het Cultureel Platform in Boskoop. De gemeente schaart zich volgens haar te veel achter de economische belangen van de kwekers. Dat wegenonderhoud is iets heiligs, maar er zijn ook andere mensen en behoeften in Boskoop. Cultuur is geen luxe die je kunt opofferen, denkt De Langen. ,,Het is essentieel, cruciaal voor je beschaving. Het moet er zijn, mensen aanraken, dat kan je niet aan het toeval overlaten.''