`EU kan samenleving uithollen'

,,Europa is van ons'', menen de sociaal-democraten Duivesteijn en Koole, die een principieel stuk schreven over Europa. Zij willen de macht van Brussel terugdringen. Opmaat naar een debat in de PvdA.

Een links-populistisch stuk? Bij het horen van deze term schieten de twee sociaal-democraten naar voren uit hun stoelen. Ze kijken elkaar aan. Wie van de twee zal als eerste de kwalificatie aan flarden schieten? ,,Nee, populistisch is ons discussiestuk over Europa zeker niet. Eerder het tegendeel'', begint Ruud Koole, scheidend partijvoorzitter van de PvdA. ,,Onze nota biedt zeker niet het type gemakkelijke oplossingen, dat je meestal bij populisten aantreft'', vult Tweede-Kamerlid Adri Duivesteijn aan. ,,We hebben geprobeerd een principieel politiek stuk over Europa te schrijven dat voor sociaal-democraten herkenbaar is: Europa-kritisch maar zeker niet anti-Europees.''

De vraag was aan beide PvdA-politici gesteld of de discussienota Europa, Vertrouwen Winnen niet links-populistisch van karakter was. De nota van de werkgroep (met daarin onder meer fractieleden, partijbestuur en europarlementariërs) die een analyse bevat van het `nee' op 1 juni tegen de Europese Grondwet en de conclusies die de PvdA daaruit moet trekken, bevat immers de nodige leuke dingen voor linkse mensen. Maar hoe haalbaar zijn de plannen van de PvdA? Zo wilde de werkgroep bijvoorbeeld de invloed van de interne markt van de EU terugdringen en gesubsidieerde banen en extra scholing bieden aan laaggeschoolden (mensen in de bouw, loodgieters etc.) die door de recente uitbreiding van de EU naar het Oosten werkloos zijn geworden. Dit laatste kost veel geld. En het eerste vergt niet minder dan een wijziging van Europese Verdragen. De PvdA wil bovendien de in Europa heilige regel schrappen, dat de wetgeving die de interne markt regelt (vrij verkeer van personen, kapitaal en goederen) boven de nationale wetgeving gaat.

,,Nou, dan komt er maar een Europese verdragswijziging als het moet'', zegt Koole. ,,We willen namelijk nu eens niet in de val trappen die heel vaak opgesteld wordt als het om discussies over Europa gaat: namelijk dat dít niet mag en dát niet mag van Europa. Dat is de dood in de pot voor de politiek. Als wij met z'n allen willen dat er iets verandert, dan gebeurt dat toch? Europa is van ons.''

Veel Europese regels waarover u kritisch bent, stimuleren juist economische groei doordat ze concurrentie bevorderen. Daar profiteert Nederland toch van?Duivesteijn: ,,Ja, en voorzover die regels over grensoverschrijdend verkeer gaan, zijn we daar ook niet tegen. Maar als je niet uitkijkt, tasten die Europese regels onze manier van ordenen aan die heeft bijgedragen aan een beschaafd bestaansniveau. Ze hollen de maatschappelijke orde uit die met name PvdA en CDA hier in Nederland samen na de oorlog met veel pijn en moeite hebben opgebouwd. Kern daarvan is het maatschappelijk middenveld: organisaties in vooral de zorgsector, de volkshuisvesting en het onderwijs die zowel publieke als private taken hebben.

En wat zegt Brussel dan, zoals we laatst in de discussie over de woningbouwcorporaties hebben meegemaakt? Die combinatie van taken in het middenveld mag niet, want dat werkt concurrentievervalsend. Organisaties die publiek geld krijgen, mogen daarmee niet op de vrije markt opereren. Dan zeggen wij: Wacht eens even. Welk Europees belang is hier eigenlijk in het geding? Het belang van buitenlandse investeerders of bouwbedrijven die hier moeilijker voet aan de grond krijgen? Daar geloof ik niks van. Er is nauwelijks een belang, je ziet ook geen werkelijke interesse. Er is bijvoorbeeld geen enkele buitenlandse bank die op dit moment in de Amsterdamse Zuid-As met zo'n kantorencentrum wil investeren, laat staan dat ze geïnteresseerd zijn in het bouwen van een koopwoning.''

Koole: ,,Wij hebben principieel een stuk willen maken dat open blijft staan voor de interne markt, voor de Europese samenwerking. We zijn tegen protectionisme. We geloven dat de uitbreiding ons macro-economisch veel oplevert. Maar je zult maar tot een groep behoren die er `micro' het slachtoffer wordt van die uitbreiding, zoals lageropgeleiden nu overkomt. Daarom zeggen wij: Overheid, gebruik een deel van uw opbrengsten van de groei van de uitbreiding – bijvoorbeeld extra belastinginkomsten – om die kwetsbare groepen zekerheid en perspectief te bieden: extra scholing en indien nodig gesubsidieerde banen, die deze coalitie helaas heeft afgeschaft. We geloven dat zo'n aanpak ons verder brengt dan protectionisme.''

Uw nota gaat niet erg diep in op de Turkse kwestie, terwijl mogelijke toetreding van dat land tot de EU juist bij uw achterban moeilijk ligt. Wel zet u de deur van de EU wijd open voor Turkije, Oekraïne, Moldavië, Wit-Rusland, Georgië etcetera.Duivesteijn:,,Daarom kun je ons discussiestuk niet populistisch noemen. Want dit is momenteel een impopulair standpunt. Maar wij vinden dat de Europese Unie als waardengemeenschap open moet staan voor die Europese landen, als ze aan alle eisen wat betreft mensenrechten, democratie en rechtsstaat – de zogeheten Kopenhaagse criteria – hebben voldaan. Daaraan zullen ze overigens een hele kluif krijgen. Dus je kunt ook weer echt niet zeggen dat we deur wijd open zetten.''

Hoe wilt u ervoor zorgen dat uw kritische, politieke benadering terugkeert in het dagelijks parlementair discours?

Koole: ,,Door bij de selectie van nieuwe Kamerleden straks voor de nieuwe verkiezingen er extra op te letten dat ze een gevoeligheid hebben voor de Europese invalshoek. Daarnaast zouden sommige Kamerleden de mogelijkheid moeten krijgen hun werk te combineren met een lidmaatschap van het Europees Parlement, het zogheten dubbelmandaat. Daardoor kunnen ze gemakkelijker de verbinding leggen tussen nationale en Europese kwesties. Ook moeten Kamerleden veel beter opletten welke voorstellen Brussel doet, en tijdig moeten aangeven of ze dat inderdaad wel een zaak voor de Europese Unie vinden. Op dat punt hebben we in Den Haag nog veel vooruitgang te boeken.''

www.nrc.nl: Weblog Europa: Tekst van PvdA-nota