De eeuwige illusie van het bètatekort

Al jaren klinkt de roep om meer bèta's. Geheel ten onrechte, vindt econoom Frank den Butter. ,,Lobbygedrag waarvoor geen enkele rechtvaardiging bestaat.''

Dreigt er in Nederland een tekort aan exacte wetenschappers? Op het symposium `Bèta's in de mist', vanmiddag op de jubilerende Vrije Universiteit, kwam de vraag weer eens ter tafel. De opvatting dat de kenniseconomie spaak zal lopen bij gebrek aan bètastudenten is wijdverbreid en valt al jaren te beluisteren. Niettemin wil Frank den Butter, aan de VU hoogleraar algemene economie en voormalig lid van de Wetenschappelijke Raad van het Regeringsbeleid, er niets van weten. `Bèta's zijn geen berggorilla's', luidde vanmiddag zijn eerste stelling.

De titel `Bèta's in de mist' verwijst naar het (verfilmde) boek Gorilla's in de mist van Dian Fossey. Deze Amerikaanse antropologe vertoefde 13 jaar tussen de berggorilla's in het grensgebied van Zaïre, Rwanda en Oeganda. ,,Ik heb die beesten echt opgezocht'', zegt Den Butter in zijn werkkamer aan de Amsterdamse Boelelaan. ,,Mijn presentatie voor het symposium bevat foto's die ik in het oerwoud heb gemaakt. Die berggorilla's zijn aan het uitsterven. Bij bèta's is dat absoluut niet het geval.''

Maar de instroom is toch veel te laag?

Den Butter: ,,Steengoede bèta's, whizkids met tienen, Gerard `t Hooften die aan het front staan, zijn overal ter wereld te vinden. En die worden steeds meer foot loose. Die sterven echt niet uit. In India en China, waar ze nu via opleidingen de kans krijgen zich te manifesteren, heb je er heel veel. Wereldwijd is van een tekort geen sprake.''

Toch klinkt de roep om meer bèta's al jaren.

,,Zeker. Maar waarom lukt het dan niet om meer bèta's te krijgen? Acties als `Thea studeert techniek', het platform techniek, het heeft niets uitgehaald. Zou de eenvoudige conclusie niet moeten luiden dat er in Nederland geen tekort aan bèta's bestaat?''

Buitenlandse bedrijven zouden in Nederland geen laboratoria stichtten vanwege gebrek aan hooggekwalificeerd personeel.

,,Zo erg is dat niet. Als het om routinematig laboratoriumwerk gaat, wat in de bioindustrie nogal eens voorkomt, zijn bèta's uit lage lonenlanden wel zo aantrekkelijk. Zie het internationaal. Wie dat soort mensen nodig heeft moet ze niet opleiden maar importeren. Alleen is het zo verschrikkelijk moeilijk om aan kenniswerkers te komen. De helft van de tijd zijn ze aan het tobben met de verblijfsvergunning.''

Hoe om te gaan met bètatoptalent?

,,Zorg dat de echt goede mensen een opleiding krijgen waarbinnen ze op hun talenten worden aangesproken. Laat ze rustig een tijdje in Amerika rondkijken, als ze maar terugkeren. Maar wat we in Nederland echt nodig hebben zijn bèta's die creativiteit kunnen organiseren, die weten van de hoed en de rand maar ook van de verkoopbaarheid en de vermarktbaarheid van ideeën.''

Toponderzoekers willen gewoon toponderzoek doen, meer niet.

,,Precies. Dus moet je mensen hebben die weten hoe je aan een infrastructuur komt die dat mogelijk maakt. Die een laboratorium kunnen leiden. Neem Ajax. De leiding en de trainer komen uit Nederland, de spelers van all over the world. Met bèta's is het niet anders.''

Hoe moet dat, vermarkten?

,,Besef dat er spanning bestaat tussen het mooie abstracte van fundamenteel onderzoek en het vermarkten, het overhevelen van resultaten naar de commerciële wereld. Uit mijn studententijd herinner ik me levendig het drama met Elektrologica. Philips, dat veel wist van elektronica, en het Mathematisch Centrum, dat goed was in wiskunde en informatica, richtten in de jaren zestig gezamenlijk het computerbedrijf Elektrologica op. Helemaal mislukt. Als programmeertaal koos men voor het elegante Algol, maar Fortran was veel meer de wereldstandaard. Te ingenieursachtig, te esthetisch. Bill Gates pakte het veel beter aan. Je moet bèta's van het besef doordringen dat het ontstellend belangrijk is dat er in Nederland een standaard in streepjescodes komt. Dat het niet raar is dat wanneer je én een chipknip én een chipper introduceert, de mensen het links laten liggen. Het zou een goede zaak zijn als middelbare scholen een profiel `natuurkunde en economie' gingen aanbieden.''

Het Centraal Planbureau ontkent het bestaan van een bètakort op basis van het ontbreken van salarisverschillen. Is dat reëel?

,,Economen verdienen meer. In Engeland is het niet anders. Als er te weinig bèta's zijn, zou je dat moeten merken aan de salarissen. Nee dus. Dat bèta's slimmer zijn, maakt het alleen maar erger. Trouwens, bèta-onderzoekers die de sprong maken naar een functie in de verkoop of leiding gaan er in salaris direct een stuk op vooruit. Kennelijk bestaat aan dat soort bèta's behoefte en doet de markt zijn werk.''