Dans der notabelen

Geringe slagkracht, lappendeken, te veel overlegorganen. Deze diagnose van de stroperigheid van het bestuur van de Randstad door burgemeesters van de vier grote steden en vier commissarissen van de koningin past op veel andere stedelijke agglomeraties in de wereld. Schrijnende voorbeelden zijn te vinden in de Verenigde Staten, waar counties, steden, onderwijsdistricten en deelstaat door en tegen elkaar besturen, overleggen en procederen. De bestuurlijke chaos is vooral waar te nemen in snelgroeiende gebieden als Zuid-Californië.

De vraag is of de economische stagnatie in de Randstad te wijten is aan de bestuursstructuur. Uit het manifest van de `Holland Acht' van acht bestuurders blijkt van niet. Toen in 1999 de Randstad nog in vergelijking met twintig andere Europese agglomeraties qua economische groei de vijfde plaats innam, was de bestuursstructuur ongeveer dezelfde als nu. Er zijn dus andere factoren in het spel, waaronder de gebreken van de overleggende bestuurders.

Waar het Nederlandse lokale en regionale bestuur zich wel onderscheidt van equivalenten elders in Europa en in Noord-Amerika, is het gebrek aan democratie. De Raad van Europa heeft daar al herhaaldelijk op gewezen, tot nu toe zonder resultaat. Anders dan in het buitenland worden burgemeesters en commissarissen van de koningin door de regering benoemd. Om het ontstane democratische vacuüm op te vullen zijn allerlei inspraakprocedures bedacht die veel tijd en geld kosten. Ongekozen functionarissen missen de legitimatie van de kiezers, zijn daarom van permanent vergaderen met bestuurlijke tussenlagen afhankelijk en niet slagvaardig.

Het is onheilspellend dat het manifest van de acht ongekozen functionarissen met geen woord rept over de invloed van de burger. Een simpel bestuur betekent in Nederland meestal een ondemocratisch bestuur. Een onafhankelijke commissie moet volgens de Holland Acht buiten de gekozen politici om een advies over de Randstad uitbrengen. De nieuw te vormen Randstad-autoriteit die al dat overleg overbodig zou maken, wordt dan geleid door een ongekozen, door Den Haag na een lobby van politieke partijen benoemde figuur. Zou die worden afgerekend op een geheim prestatiecontract zoals de hoofdcommissaris van politie?

Er moet een einde komen aan deze dans der notabelen. Elke hervorming van lokaal en regionaal bestuur moet beginnen met de invoering van vertegenwoordigende democratie volgens de richtlijnen van de Raad van Europa. Die schrijft voor dat het hoofd van een lokaal of regionaal bestuurslichaam moet worden gekozen door het volk of door een meerderheid van de lokale of regionale volksvertegenwoordigers. Dat bevordert de overzichtelijkheid en de slagkracht. Bevoegdheden kunnen dan goed worden afgebakend zodat centralisatie van besluitvorming mogelijk wordt. Elke vier jaar worden de bestuurders direct afgerekend door de kiezers. Een heldere democratische structuur vermindert het wantrouwen van de burger en maakt een nieuw te vormen Randstadprovincie aantrekkelijker.