`We maken geen ruk naar rechts'

GroenLinks heeft te lang gepleit voor een bevoogdende staat. De partij moet weer terugkeren naar de emancipatie van de jaren zeventig.

Femke Halsema, fractievoorzitter van GroenLinks, had vanochtend De Telegraaf nog niet gelezen. Er stond: `Halsema maakt draai naar rechts'. ,,Afschuwelijk'', zegt ze. Het bericht gaat over het nawoord van Halsema in het boek Vrijheid als ideaal – van het wetenschappelijk bureau van haar partij – dat gisteren verscheen. Halsema schrijft dat GroenLinks geen eigen opvatting heeft ontwikkeld over sociaal-economische vrijheid. Er is ,,leentjebuur gespeeld'' bij de sociaal-democraten die een voorkeur hebben voor ,,bevoogdende staatsarrangementen''. Daardoor zijn burgers te afhankelijk gemaakt van de overheid.

Halsema zegt in het nawoord ook dat ze kiest voor sociaal-individualisme: ,,Dat betekent een ferm, politiek verzet tegen de heersende uitleg van individualisme als consumentisme en egoïsme.'' Ze vindt ook dat het afgelopen moet zijn met het ,,opgeheven vingertje'' als het gaat over milieubeleid. ,,In de groene politiek zou niet het moralisme maar het praktisch idealisme moeten regeren.''

Betekent dit dat GroenLinks een andere `koers' krijgt?

,,Nee. Ik heb dit jaren geleden ook al gezegd. Het heeft niets te maken met liberalisme, zoals gisteren in de krant stond. Dat woord gebruik ik niet in het boek. Ik wil de vrijzinnige traditie van links laten herleven. In de jaren negentig, onder paars, lag grote nadruk op het markt-liberalisme en het markt-consumentisme. Bij links was er daardoor een sterke behoefte aan het benadrukken van gemeenschapszin en betrokkenheid van de overheid. Onder Balkenende gaat het om disciplinering van burgers, van migranten. Juist nu vind ik het noodzakelijk nadruk te leggen op de emancipatiegedachte van de jaren zeventig, op de mogelijkheid van bevrijding. Ik heb al geruime tijd het gevoel dat vooral GroenLinks de culturele vrijheden van mensen wil bewaren.''

U schrijft ook over sociaal-economische vrijheid. Dat is nieuw.

,,Links legt terecht de nadruk op bescherming van burgers om te voorkomen dat mensen worden uitgesloten en op de plichten van de overheid. Maar je moet ook een open oog hebben voor de afhankelijkheid die de staat creërt. Ik vind het niet terecht dat je bijstandsmoeders verplicht om te gaan werken voor een bijstandsuitkering. Maar ik vind ook dat je erop moet letten dat regelingen mensen niet opsluiten in afhankelijkheid van de bijstand.''

Wat vindt uw achterban hiervan?

,,Over het algemeen zijn mijn ideeën over vrijzinnigheid goed ontvangen. Wat niet goed valt is het idee dat we economisch liberaler zouden worden. Maar dat bepleit ik niet. GroenLinks staat al heel lang achter de sociale maatregelen die ik in het boek noem, zoals flexibilisering van de arbeidsmarkt, flexibele AOW-leeftijd, meer aandacht voor jongeren, grotere arbeidsparticipatie van vrouwen. In het boek raap ik bij elkaar wat we doen en ik leg er een nieuw fundament onder door die nadruk op vrijzinnigheid.''

Wordt GroenLinks daardoor steeds meer úw partij?

,,Het is onmiskenbaar dat een fractievoorzitter zijn stempel drukt op een partij. Maar ik beschrijf een breed gedragen sentiment.''

GroenLinks ís al vrijzinnig?

,,Wat mij betreft wel, ja. Ik ben liefhebber van de moderne, geïndividualiseerde samenleving waarin burgers veel vrijheden toevallen. Ik wens dat niet terug te draaien. Mijn boodschap is dat mensen niet bang hoeven te zijn voor de moderne samenleving. In zo'n samenleving hoort bijvoorbeeld de islam, er hoort gekte in, jongerencultuur. Het is ook een samenleving waarin drugs niet uit te bannen zijn. Ik ben niet de aangewezen persoon en GroenLinks is niet de aangewezen partij voor mensen die terugwillen naar een traditionele, hiërarchische samenleving.''

Er zijn zeker ook veel mensen in uw partij die het niet prettig vinden dat u schrijft over het `opgeheven vingertje' in het milieubeleid.

,,Er zijn óók veel mensen die het als een bevrijding ervaren wat ik zeg. Onze belangrijkste groene maatregel die we bepleiten is vergroening van de belastingheffing. Je creëert voorwaarden voor ander gedrag. Dat geheven vingertje brengt mensen niet op andere gedachten.''