`Religie nadelig voor VS'

Een wetenschapper confronteert de VS met een ongemakkelijke analyse: religie is niet goed voor het land. Op televisie werd hij gevierendeeld.

Onophoudelijk benadrukken politici en media de rol van religie in het moderne Amerika. De hulp aan slachtoffers van de orkanen Katrina en Rita wordt verdeeld via kerken. Het idee is: waar de overheid faalde, kan dat kerken niet overkomen. Harriet Miers, kandidaat-rechter voor het Hooggerechtshof, wordt door het Witte Huis aanbevolen op grond van haar godvruchtigheid. Het idee: als zij lid is van het juiste kerkgenootschap, zal ze zeker tegen abortus zijn. Een honkbalwedstrijd kan pas beginnen als de spelers naar een kerkdienst zijn geweest. Het idee: kerkbezoek is goed voor de weerbaarheid, aldus een coach onlangs in de Washington Post.

Toch toonde een gezaghebbende studie van de universiteit van Chicago vorig jaar aan dat de godsdienstigheid in de VS afneemt. Vooral protestantse kerken, met traditioneel de meeste volgelingen, verliezen terrein. Was in 1993 nog 63 procent van de Amerikanen lid van een protestants kerkgenootschap, in 2002 was dat 52 procent. Alles wijst erop dat deze daling voortgaat, aldus het rapport, De verdwijnende protestantse meerderheid (zie inzet). Het niet-godsdienstige deel van de bevolking groeide intussen van 9 procent (1993) tot 15 procent (2002).

Evengoed hebben de VS, vergeleken met andere rijke geïndustrialiseerde landen nog altijd een ongebruikelijk grote godsdienstigheid, aldus Gregory S. Paul: ruim 80 procent van de bevolking beschouwt zich als religieus. Hij publiceerde in het Journal of Religion & Society (Creighton University, Omaha, Nebraska) een artikel met de strekking dat Amerika hier bijna alleen nadeel van heeft. Volgens hem is er een verband tussen religie en het relatief hoge aantal tienerzwangerschappen, abortussen en dragers van geslachtsziekten.

Een zeldzaam geluid in een land waar de christian right een mars door de instituties maakt. Maar juist die mars, zegt hij, en de agressiviteit waarmee hij wordt afgelegd, bewijst dat religie in de VS aan de verliezende hand is. ,,Anders hoefden gelovigen niet zo actief in de politiek te zijn.''

Paul is van oorsprong geoloog – hij publiceerde bij John Hopkins University Press enkele toonaangevende boeken over dinosaurussen. Bewust is hij geswitcht naar de sociale wetenschappen. Hij is overtuigd agnost en meent dat Amerikaanse sociale wetenschappers te weinig aandacht hebben voor de schaduwzijden van religie. ,,Misschien omdat zij zelf gelovig zijn? Ik heb in ieder geval vruchtbaar terrein aangeboord.''

Wat is uw hoofdpunt?

,,Ik wil laten zien dat de VS niet de shining city on the hill zijn die we er graag van maken. Vergeleken met andere westerse landen scoren de VS schokkend hoog in onsociaal gedrag – aantallen moorden, kindersterfte, abortussen, ga maar door. Andere landen doen het op al deze punten veel beter. Intussen kan iedereen zien dat de VS in één ander opzicht sterk afwijken van de rest van de westerse landen: religiositeit. Waar de rest met de groei van de economie een gestage neergang van godsdienstigheid beleefde, daar heeft religie hier, ondanks de secularisatie die ook hier wortel schiet, nog een positie vergelijkbaar met de Derde Wereld.''

U denkt dat er een verband is met onsociaal gedrag. Weet u het ook?

,,Uit onderzoek blijkt dat seksueel gedrag van Amerikanen nauwelijks afwijkt van dat in andere westerse landen. Als je goed naar de gegevens kijkt zie je zelfs dat Fransen preutser zijn dan Amerikanen. Het leert dat de invloed van het neoconservatisme op menselijk gedrag klein is. Aan de andere kant hebben wij dat sterk afwijkende onsociale gedrag. Er is één verschil met West-Europa. Daar is seks een gewoon gespreksonderwerp: het gebruik van voorbehoedmiddelen wordt bevorderd, er is voorlichting over condooms. In de VS wordt onder druk van de religious right veel nadruk gelegd op seksuele onthouding voor het huwelijk. Condooms worden minder gebruikt. Als mensen ze hebben, weten ze niet hoe ze ermee om moeten gaan. Hier is het de religie die onsociaal gedrag oproept.''

Claimen de kerken volgens u ten onrechte dat zij erger voorkomen?

,,Amerika heeft van alle westerse landen de duurste gezondheidszorg. 15 procent van ons bruto nationaal inkomen gaat eraan op. Maar ook hebben we de hoogste kindersterfte van alle westerse landen. Dit kan alleen betekenen dat wij ons geld inefficiënt besteden. We hebben geen collectieve verzekering tegen ziektekosten, kerken zijn het vangnet voor de onverzekerden: zij staan in klinieken mensen bij die gewone zorg niet kunnen betalen. Het resultaat – de duurste zorg, de hoogste kindersterfte – toont aan dat religie vooruitgang tempert. Want het zijn voor een groot deel dezelfde conservatieve kerken die het verzet steunen tegen een nationale ziektekostenverzekering – omdat die de positie van die kerken in de zorg in gevaar zou brengen.''

Conservatieven zijn sinds de jaren tachtig aan de winnende hand, zeggen ze.

,,Tot op zekere hoogte is dat waar. Hun invloed op de maatschappij is sinds Reagan vergroot. Maar het blijft een achterhoedegevecht. Wij hebben in de VS een agressieve conservatieve beweging maar ook een agressief kapitalisme. En geen culture war kan voorkomen dat in dit land het kapitalisme altijd wint. Desperate Housewives is de populairste televisieshow van dit moment. Dat is geen programma met een conservatieve boodschap. En nota bene het conservatieve Fox zendt de Simpsons uit, waar Jezus van Nazareth cynisch wordt uitgemaakt voor `die timmerman van 2000 jaar geleden'. Dat wordt niet om stichtelijke redenen uitgezonden. Er wordt mee verdiend. Het kapitalisme is de grootste vijand van het conservatisme, en het conservatisme kan dat nooit winnen.''

Hoe reageren Amerikanen op u?

,,The Times in Londen schreef als eerste over mijn artikel. Daarna kreeg ik dreigtelefoontjes. Op de opiniepagina van de Los Angeles Times werd mijn werk geprezen; het was het meest gelezen artikel van de week. Maar FoxNews [de conservatiefste tv-zender, red.] viel mij in een live-interview keihard aan – door me te beledigen zonder me te laten uitspreken. Ik ben bang dat dit representatief is. Ik presenteer geen feiten die Amerikanen graag horen. Ik word ook veel genegeerd. Dat vind ik het ergste.''