Erkel vindt dat AzG losgeld moet betalen

Artsen zonder Grenzen en de Nederlandse regering vechten voor de Zwitserse rechter uit wie de miljoen euro aan losgeld voor Arjan Erkel moet betalen.

De rechter schoot soms flink uit zijn slof. En de akoestiek in de Zwitserse rechtzaal was belabberd. Maar tijdens de tweede zitting van het proces van de Nederlandse regering tegen Artsen zonder Grenzen, over het losgeld dat in 2004 voor zijn vrijlating in Dagestan werd betaald, heeft Arjan Erkel gisteren zijn zegje gedaan.

Erkel, die ten tijde van zijn ontvoering in dienst was van de Zwitserse afdeling van Artsen zonder Grenzen, was als getuige opgeroepen door de Nederlandse regering, samen met Tiddo Hofstee, de Moskouse ambassadeur tijdens Erkels ontvoering van augustus 2002 tot april 2004. In een krijtstreeppak met hemelsblauwe das stak Erkel nogal af bij zijn voormalige collega's van AzG, die informeler gekleed waren. Hij hoorde zichtbaar niet meer tot het `kamp' van zijn voormalige werkgever. Erkel erkende dat hij niets wist van afspraken tussen Nederland en AzG, over wie het losgeld voor hem zou moeten betalen – hij was er immers niet bij. Toch zei hij gisteren dat hij vindt dat Nederland, dat één miljoen euro betaalde voor zijn vrijlating, dat geld terug moet krijgen van AzG, omdat het over een ,,voorschot'' zou zijn gegaan.

,,Hielden de ontvoerders u op de hoogte van de onderhandelingen over uw vrijlating?'', vroeg de rechter in het Frans.

,,Ja'', antwoordde Erkel in het Engels, via een tolk.

,,Noemden ze een bedrag?'', vroeg de rechter.

,,Eerst hadden ze het over vijf miljoen dollar'', zei Erkel, ,,daarna werden het euro's. Aan het eind noemden ze geen bedrag meer, maar waren ze teleurgesteld, omdat ze voelden dat ze minder zouden krijgen.''

,,Klopt het dat Artsen zonder Grenzen in principe geen losgeld betaalt?''

,,Ja, maar er is niet één Artsen zonder Grenzen. AzG-Zwitserland, waar ik voor werkte, had als stelregel dat ze alles deden om iemand vrij te krijgen. Er werd niet expliciet vermeld dat ze niet betaalden.''

Na een uur verhuisde Erkel van de getuigenbank naar een krakende houten bank op de publieke tribune. Tiddo Hofstee, de voormalige ambassadeur, nam zijn plaats in. In goed Frans verklaarde hij dat zijn eerste contact met de veteranen van de Russische geheime dienst FSB – de mannen die er uiteindelijk in slaagden om Erkel vrij te kopen – tot stand kwam via AzG. Hij erkende dat hij, Hofstee, de eerste was die op 8 april 2004 een telefoontje kreeg van de FSB dat Erkel vrij zou komen als er binnen 24 uur een miljoen euro werd betaald. ,,Ik had het gevoel dat dit de real thing was.'' Dus hij belde snel een FSB-generaal, het ministerie en een bevriende Nederlandse bankier in Moskou, die beloofde dat hij het geld diezelfde dag nog cash op de ambassade zou afleveren. ,,Het was duidelijk dat AzG dat geld nooit binnen 24 uur kon geven.'' Volgens Hofstee belde hij toen de AzG-chef in Moskou, Steve Cornish. Die wist nog van niets. Cornish zou hem even later telefonisch de garantie hebben gegeven ,,dat Genève klaar was om het geld aan de [Nederlandse] regering terug te betalen. Maar niet binnen 24 uur. Het hele bedrag.'' De deal werd niet op schrift gezet. Erkel kwam drie dagen later vrij.

Eerder al, tijdens de ontvoering, had AzG al 250.000 euro in een envelop op de ambassade achtergelaten. ,,Wat is er na de vrijlating met dat bedrag gebeurd?'' wilde de rechter weten. ,,Dat bleef op de ambassade,'' zei Hofstee. ,,Een paar dagen na de vrijlating haalde Cornish daar 20.000 vanaf om iemand anders te betalen. Omdat ik hem vertrouwde, had ik geen reden om dat te weigeren. Er bleef dus 230.000 euro over. Dat heb ik in de loop van april aan de bank gegeven.''

Vlak na de vrijlating kregen Nederland en AzG ruzie. AzG heeft noch aan Hofstee noch aan het ministerie in Den Haag ooit beloofd om het losgeld te betalen.

,,Als u wist dat AzG niet zou betalen'', wilde de advocaat van AzG weten, ,,zou u het losgeld dan hebben betaald?'' ,,Dat is speculatie!'', wierp een advocaat van de Nederlandse regering tegen. ,,Ik zou niets hebben gedaan zonder toestemming van mijn regering,'' antwoordde Hofstee kalm.

Na drie uur was de zitting voorbij. Een derde getuige de Russische FSB-veteraan Valentin Velitsjko kwam niet opdagen. Volgende maand wil de rechter getuigen van AzG horen, onder wie een medewerker die op 8 april in Genève notities maakte van de telefonades tussen Nederland en AzG over het losgeld.

,,Het is een onverkwikkelijke geschiedenis,'' zuchtte Hofstee. Als AzG het losgeldverhaal niet aan de pers had doorgespeeld, had het naar zijn mening eleganter opgelost kunnen worden. Maar volgens Rowan Gillies, hoofd AzG Internationaal, heeft AzG niets gelekt. ,,Nederland sloot een deal met de ontvoerders. Wij wisten daar niets van. Nu is uitgekomen dat Nederland heeft betaald, schuiven ze de rekening naar ons door. Wij weigeren om daaraan mee te werken.'' Volgende zitting: 24 november.