CDA'ers maken het elkaar niet te moeilijk

Na jaren van verdeeldheid is de partij nu echt een eenheid geworden, zei premier Balkenende op het jubileumfeestje van het CDA. ,,De karavaan trekt verder.''

Het moest gezellig blijven, aardig en feestelijk. Zo is de sfeer binnen het CDA, zei oud-ARP-fractievoorzitter en CDA-lid van het eerste uur Willem Aantjes (82). ,,Zo'n dag als dit past helemaal binnen de CDA-cultuur. We maken het elkaar niet te moeilijk.''

Aantjes is een kritisch CDA-lid. Hij gaf vorige maand steun aan het boek Overmoed en onbehagen van voormalig partij- en fractievoorzitter Bert de Vries. Volgens De Vries is het CDA niet langer een sociaal-christelijke, maar een neoconservatieve partij.

Maar tot ergernis van Aantjes werd De Vries gisteren maar één keer genoemd op het symposium in de volle oude vergaderzaal van de Tweede Kamer, waar het CDA het 25-jarig jubileum vierde. Voorzitter Marja van Bijsterveldt meldde dat De Vries er helaas niet bij kon zijn wegens verblijf in het buitenland en dat was het dan.

De vijf sprekers de oud-premiers De Jong, Van Agt en Lubbers, voorzitter Van Bijsterveldt en premier Balkenende hielden hun toespraak voor het symposium optimistisch en licht van toon. Oud-premier Van Agt, de armen wijd gespreid: ,,Dit is een grootse dag!'' Ruud Lubbers, premier van 1982 tot 1994: ,,De dankbaarheid golft door mij heen vandaag.'' Premier Balkenende: ,,Laat de honden maar blaffen. De karavaan trekt verder.''

Voor vrolijkheid is dan ook alle reden op de vijfentwintigste verjaardag van het Christen Democratisch Appèl, vonden de vijf sprekers. De uit noodzaak geboren fusiepartij van protestanten en katholieken (CHU, ARP en KVP: ook wel de `bloedgroepen' genoemd) is vaak afgeschreven, maar was bij de laatste verkiezingen weer de grootste partij van Nederland. En dat ondanks ontzuiling en secularisatie.

Bovendien, stelde premier Balkenende tevreden vast, is de partij na perioden van interne crisis en verdeeldheid een eenheid geworden. In 1994, na het derde kabinet onder leiding van premier Lubbers, moest de nieuwe CDA-leider Elco Brinkman het veld ruimen toen de partij bij de verkiezingen twintig Kamerzetels verloor. Daarna volgden acht jaren waarin de christendemocraten voor het eerst sinds mensenheugenis geen deel uitmaakten van het kabinet.

De tweede crisis, in 2001, was volgens Balkenende de zwaarste. Na een intern conflict stapte fractievoorzitter Jaap de Hoop Scheffer op; hij werd opgevolgd door Balkenende. ,,De crisis van toen en het vertrek van Jaap heb ik altijd als het dieptepunt van de partij bestempeld.''

Maar het CDA regeert weer, de `bloedgroepen' zijn volgens partijvoorzitter Van Bijsterveldt verdwenen en de partij heeft 44 Kamerzetels. De koers van premier en politiek leider Balkenende kon gisteren op algemene steun rekenen.

Oud-premier Van Agt herkent in de roep van Balkenende voor een ethische herbezinning veel van zichzelf, zei hij. ,,Naast lof valt Jan Peter veel schamperheid ten deel. Maar het is niet meer zo erg als toen ik als premier pleitte voor een ethisch reveil. Ik werd nog uitgemaakt voor dorpsgek.''

Alleen impliciet was Van Agt kritisch. Hij verwees even naar zijn optreden op een congres van GroenLinks in Nijmegen, vorige maand. Van Agt vertelde daar over zijn misrekening in de kwestie-Israël in de jaren tachtig en uitte kritiek op het beleid van Israël. ,,Ik deed dat omdat ik in mijn eigen politieke huis geen gehoor vond.''

Alleen oud-premier Lubbers gebruikte zijn toespraak voor directe kritiek op zijn eigen partij. ,,Het valt me op dat we verkrampt omgaan met mensen die elders geboren zijn. We hebben altijd allochtonen gehad. Maar we vertelden elkaar over veelkleurigheid, over verschillende roots. Nu heerst er angst, de allochtonen die hier zijn kijken angstig uit hun ogen.''

hoofdartikel pagina 7