Mr. Grondpolitiek

Wie professor De Haan zegt, zegt grondpolitiek en wie grondpolitiek zegt, zegt de val van het kabinet Den Uyl. En zodoende is de naam van de vorige week vrijdag op 77-jarige leeftijd overleden prof.mr.dr. Pieter de Haan onlosmakelijk verbonden met die turbulente periode in de Nederlandse parlementaire geschiedenis.

De naam van de hoogleraar onroerend goed en bestuursrecht werd in 1977 opeens een begrip toen het kabinet Den Uyl hevig verdeeld was over de grondpolitiek. Maatregelen om te voorkomen dat er met grond gespeculeerd werd, behoorden tot de hervormingsvoorstellen van het `progressieve' kabinet Den Uyl. De christen-democratische ministers waren in permanente strijd verwikkeld met het progressieve blok van PvdA, D'66 en PPR dat regeerde op basis van hun gezamenlijke verkiezingsprogramma Keerpunt '72. Daarin was het tegengaan van grondspeculatie aangekondigd. Volgens toenmalig PvdA-fractieleider Van Thijn was het niet regelen van die kwestie zelfs een kabinetscrisis waard.

En het werd een crisis. Wat precies het probleempunt was bij het dispuut over de grondpolitiek, wisten maar weinigen. Daarvoor was de kwestie te ingewikkeld. Het ging dan ook zozeer om de zaak zelf als wel om een botsing tussen de humeuren van PvdA-leider Joop den Uyl en toen net als CDA-leider aangewezen vice-premier Dries van Agt.

Maar de grondpolitiek bleef ondertussen het formele onderwerp. Het CDA had daarbij een partijgenoot, de tot dan toe bij het grote publiek onbekende professor De Haan in stelling gebracht. Hij produceerde aan de lopende band varianten om tot een oplossing te komen die vervolgens weer door de `politieke wasmachine' gingen. Politiek Den Haag had het in die tijd over de `gebraden haan', `diepvrieshaan' en uiteindelijk 'gecastreerde diepvrieshaan'. Het leidde allemaal tot niets en het kabinet hield op te bestaan.

De Haan zag het van een afstand gebeuren zonder er iets aan te kunnen doen. In de jaren negentig toen het kabinet Kok met een nieuwe nota ruimtelijke ordening bezig was, speelde de dure grond opnieuw. Commentaar van de inmiddels emeritus hoogleraar De Haan: ,,Er wordt gespeculeerd met grond om toegang te krijgen tot de bouwmarkt. Daar had de politiek allang wat aan kunnen doen.''