Gezellig kijken naar zieken

Programma's over ziekenhuizen en klinieken zijn mateloos populair. Daar voelen we ons als kijker gezond bij, zegt de wetenschapper. Een stinkende wond bij de koffie kan daarom best leuk zijn.

Een oudere man zit in de behandelkamer van het ziekenhuis en heeft er zijn schoenen maar bij uit gedaan. De voice-over vertelt dat Wim sinds zijn autoongeluk wordt geplaagd door slecht helende wonden. De arts: ,,Het heeft wel weer gelekt, en het ruikt ook weer. Hoe lang is het nu open?'' Terwijl de dermatoloog de wond voorzichtig schoonkrabt, wendt de Wim zijn gezicht af. De camera filmt door: witgele korsten op de enkel en een roodbruin uitgeslagen voetzool.

Er moeten duizenden patiënten in Nederland zijn die net als Wim voor de camera hebben gezeten of gelegen. Ze zijn het onderwerp van een genre dat al jaren hoog staat in de kijkcijferlijsten: de realityserie over de zorgsector. Een ziekenhuis, dierenkliniek, huisartsenpraktijk of jeugdzorginstelling stelt zijn deuren open, waarna de kijker ziet hoe behandelaar en patiënt er het beste van maken in tijden van ziekte, botbreuken en ontstekingen.

Liefhebbers van de ziekenhuisdocu's zijn er veel: het klassieke Ingang Oost (EO) bijvoorbeeld, dat gisteren werd uitgezonden, trok bij de laatste kijkcijfertelling 832.000 kijkers en hoort daarmee tot de best bekeken programma's in de vooravond. Intensive care, ook van de EO, trok afgelopen woensdag 632.000 kijkers.

De zorgdocu's zijn voornamelijk bij de publieke omroep te vinden. Dat maakt de programma's er niet minder bloederig om: de stinkende wond van meneer Wim wordt van dichtbij gefilmd. Later volgt in dezelfde uitzending een polsoperatie, waarbij een bindweefselband wordt doorgesneden close up in beeld.

Waarom hebben zoveel huishoudens bij de koffie of borrel behoefte aan zulke beelden? Dr. Martine Bouman, communicatiewetenschapper met een eigen onderzoeksbureau voor gezondheidsvoorlichting in massamedia, heeft wel een idee. ,,Het raakt diepere lagen van de mens. Het gaat over leven en dood, en kijkers herkennen zichzelf of zieke mensen uit hun omgeving. En het geeft een gevoel van opluchting dat je zelf niet ziek bent en rustig op de bank kan zitten met een kop thee.''

Maar niet elk programma is even smerig en schokkend. Ook al is de wond nog zo groot en rood, de spreekkamers en operatiezalen worden bevolkt door begripvolle artsen die kinderen voorbereiden op een blindedarmoperatie, hyperventilerende hartpatiënten geruststellen en hoofdwonden hechten bij peuters.

Ziekenhuizen zijn serieuze kost, maar de BBC gaat in City Hospital ('s ochtends, elke weekdag) een stapje verder. In het Londense ziekenhuis Guys and St Thomas' Hospitals gaat het er soms zelfs humoristisch aan toe. Staan er drie fysiotherapeuten in gele schorten om een vastgesnoerde verlamde man, is het eerste wat de presentator zegt: ,,Ha, het is hier net een modeshow.''

Ondanks alle patiëntenproblemen die de revue passeren, blijft een realityserie in de zorgsector ook televisie. Martine Bouman: ,,De kijker hoopt ook op een happy end: dat er een therapie beschikbaar is, voor het geval je zelf eens iets oploopt. En het geeft de kijker het idee dat de medische techniek veel kan rechtzetten.'' De `spectaculaire momenten' zijn er volgens Bouman vooral om kijkers te trekken. ,,En natuurlijk is human interest belangrijk. Dat je de emoties van de patiënten kan zien.''

De programmamakers van de Evangelische Omroep vinden vooral de persoonlijke verhalen belangrijk. Fred Kwint is eindredacteur van drie medische EO-programma's: ,,Met de patiënten kan de kijker zich identificeren. Al te bloedige scenes laten we liever achterwege.'' Maar de omroep wil ook achtergrondinformatie bieden. ,,De kijkers moeten een goed beeld krijgen van de medische zorg. Het maakt de gang naar een ziekenhuis eenvoudiger.''

Praktische informatie komt echter bar weinig aan de orde . De voorlichting blijft beperkt tot korte teksten onder in beeld, of vluchtige opmerkingen terwijl een assistent iets ingewikkelds met een monitor of slang doet. Bijvoorbeeld: `Bloedwaarden zijn vaak een duidelijke indicatie voor een mogelijke blindedarmontsteking'. Maar wat wordt er aan het bloed gemeten dan? En hoe erg is `een mogelijke ontsteking' eigenlijk? Voor meer patiënteninformatie moeten we ons tot internet wenden. De televisie is alleen geschikt om een half uur mee te leven met meneer Wim en zijn huidklachten.

Met Wim en zijn stinkende wond liep het goed af. Hij kreeg een `unieke behandeling': een transplantatie met zijn eigen, gekweekte huisweefsel. De wond geneest nu heel goed, zegt de voice-over. En vanavond? Vanavond komt het opnieuw weer goed.

Ingang Oost, EO, elke maandag 19:30 tot 20:00 uur op Ned1

Intensive Care, EO, elke woensdag 19:30 tot 20:00 uur op Ned1

City Hospital, BBC1, dagelijks 11:00 tot 12:00 uur