Eide hekelt alle partijen in kwestie-Kosovo

Moeten de onderhandelingen over de onafhankelijkheid van Kosovo nu beginnen? Ja, zegt VN-gezant Kai Eide. Niettemin was zijn rapport over Kosovo vernietigend.

Onderhandelingen over de toekomst van Kosovo moeten niet beginnen omdat het zo goed gaat met de democratisering in de provincie, maar omdat het zo slecht gaat en er simpelweg ,,geen goed moment'' zal komen om met de onderhandelingen te beginnen. Dan is het beter er nu maar mee te beginnen.

Die conclusie trekt VN-gezant Kai Eide in zijn rapport over de ontwikkelingen in Kosovo. Hij leverde het vorige week in bij VN-chef Kofi Annan, die vrijdag de Veiligheidsraad vroeg in te stemmen met het begin van het overleg met Belgrado en Priština over de staatkundige toekomst van Kosovo.

Eide schetst een vernietigend beeld van de ontwikkelingen in Kosovo. Hij juicht toe dat er een VN-bestuur en een regering functioneren na het ,,institutionele vacuüm'' dat na de NAVO-oorlog om Kosovo in 1999 was ontstaan. Er zijn nu instituten, er is sprake van wederopbouw en lokale overheden versterken hun controle.

Maar verder overheerst kritiek op alle betrokken partijen – de Kosovo-Albanezen, de Kosovo-Serviërs, de regering van Servië én het VN-bestuur UNMIK. De economische situatie van Kosovo is troosteloos; begin 2006 zal de overheid in Kosovo failliet zijn, aldus Eide. De vestiging van een rechtsstaat wordt bemoeilijkt door een ,,gebrek aan vermogen en bereidheid'' bij de Kosovaarse overheid om wetten uit te voeren. De politie en de justitie zijn ,,kwetsbare instanties'' en de regering in Priština doet te weinig om de georganiseerde misdaad en de corruptie te bestrijden. Banen worden niet vergeven op basis van capaciteiten, maar op basis van clanrelaties, en familie- en clansolidariteit staat het functioneren van justitie en politie in de weg. Volgens Eide is de huidige vermindering van het aantal internationale rechters en openbare aanklagers ,,voorbarig''; ze moet ,,urgent worden heroverwogen'', zo schrijft hij. Hij spreekt zich ook uit tegen een verdere overdracht van bevoegdheden aan de lokale politie en justitie.

Van de opbouw van een multi-etnische samenleving is volgens Eide geen sprake; dat er minder etnisch geweld is, is te danken aan het feit dat de etnische gemeenschappen elkaar uit de weg gaan. Het vooruitzicht dat dit verandert is ,,duister'', aldus Eide. Eigendomsrechten zijn niet verzekerd en van een terugkeer van vluchtelingen is geen sprake – er gaan volgens Eide meer Serviërs uit Kosovo weg dan er terugkomen. Dat de Roma in Kosovo in twee vluchtelingenkampen zijn ondergebracht is ,,een schande'' voor de regering in Kosovo en voor het VN-bestuur.

Eide hekelt de regering in Belgrado voor haar advies aan de Kosovo-Serviërs om geen deel te nemen aan het politieke proces, en hij hekelt de Kosovo-Serviërs om hun afzijdigheid. Ook de regering van Kosovo is hier mede schuldig aan, schrijft hij. De Serviërs denken louter als ,,decoratie'' te fungeren als ze wel aan het politieke proces deelnemen en de regering van Kosovo doet te weinig om dat denkbeeld te bestrijden. Tegelijkertijd breekt Eide een lans voor de decentralisatie van de regio. De districten moeten meer bevoegdheden krijgen en de Servische enclaves moeten met elkaar worden verbonden. Die aanbeveling komt neer op een pleidooi voor een `kantonisering' die de Serviërs steeds hebben geëist en die de Kosovaarse regering en het VN-bestuur steeds hebben afgewezen.

Eide pleit niettemin voor een begin van onderhandelingen over de staatkundige toekomst van Kosovo, omdat er ,,geen goed moment'' zal komen om met het overleg te beginnen. Uitstel van de onderhandelingen zal niet leiden tot een betere situatie in Kosovo, meent hij; als het overleg nu begint, krijgt Kosovo althans een perspectief dat nu ontbreekt. ,,Het statusoverleg moet voorzichtig worden gevoerd. Alle partijen moeten bij elkaar worden gehouden. Kunstmatige deadlines moeten worden vermeden. Als het proces eenmaal is begonnen moet het niet kunnen worden gestopt'', aldus de Noor.

Een Servische krant meldde gisteren dat Kosovo al begin volgend jaar `voorwaardelijk onafhankelijk' wordt. Een EU-woordvoerder had voor het bericht maar één woord over: ,,belachelijk''.