Debat over Angela Merkel

Bengaals vuur

Wie Angela Merkel onderschat, heeft al verloren, heeft een CSU-politicus eens gezegd; hij sprak uit eigen ervaring. In de vele veldslagen die zij op de weg omhoog heeft moeten leveren – meestal tegen rivalen uit de eigen gelederen – was zij een lastige tegenstander; zij streed altijd met de rug tegen de muur. Zo ook ditmaal, in de laatste strijd, al in het voorportaal van de macht.

Wéér ging het voor haar om haar politieke zijn of niet-zijn. Maar nog nooit stond Merkel tegenover een tegenstander als Gerhard Schröder, die ook na de verkiezingen nog keihard en vastberaden voor zijn positie streed. Tegen een vrouw wilde hij niet verliezen.

Maar Angela Merkel is uit deze krachtmeting tussen twee wilskrachtige politici als overwinnares tevoorschijn gekomen. Een vrouw uit de verzwonden DDR wordt, als de coalitiebesprekingen slagen en de afgevaardigden van de SPD hun partijleiding volgen, de eerste vrouwelijke bondskanselier van Duitsland. Maar ook deze zege heeft haar prijs. Ze zal als een hypotheek rusten op Merkels ambtstermijn. [...]

Schröders opvolgster wordt nu geconfronteerd met de opgestuwde, door de verkiezingen nog toegenomen druk van links. Het bengaals vuur dat Lafontaine en Gysi gaan afsteken, kan zijn rode schijnsel tot diep in de SPD werpen. Anderzijds zal Merkel ook de adem in haar nek voelen van de sociale vleugel van CDU en CSU, die zijn kritiek op het forse hervormingstempo van de partijvoorzitter door de verkiezingsuitslag bevestigd ziet.

Het gevaar dreigt dat de SPD en de Unie gaan wedijveren wie van hen van de Duitsers de minste veranderingen vergt. Ná de verkiezingen is vóór de verkiezingen.

Maar hoe moet uit de lering die alom uit de verkiezingsuitslag getrokken wordt, de `scheppende kracht' van dit verbond, waar beide partijen de mond vol van hebben, voortkomen?

Hoe moedig de kanseliere ook is, zij kan het schip niet alléén op koers brengen. Merkels overwinning op Schröder neemt niet weg dat zij door de slechte verkiezingsuitslag is verzwakt. Daardoor heeft zij nu de SPD een hoge prijs moeten betalen. Dat de CDU gedwongen is portefeuilles af te staan waarvoor zij zich bij uitstek competent acht, zal de partij Merkel nog lang nadragen.

(Hoofdredacteur Berthold Kohler in de Frankfurter Allgemeine Zeitung)

Angie en Maggie

Angie heeft – al zoek je nog zo hard – maar één voorgangster: Maggie. De 20ste eeuw mag dan een tot dan toe haast onvoorstelbare vooruitgang in de positie van de vrouw hebben laten zien, toch blijven de vrouwen, juist in de landen waar die vooruitgang het grootst is geweest, ver van de beslissende politieke ambten verwijderd. [...] Merkel beweegt zich evenals Thatcher aan de rechterzijde van het politieke spectrum van haar land.

Toeval, of steekt daar iets achter? Misschien zal links het antwoord vinden, als men zich daar tenminste verwaardigt de vraag te stellen, wat lang niet zeker is.

Duitsland loopt hiermee niet het gevaar een ultraliberale kuur te zullen ondergaan. De kiezers hebben iedere poging in die richting afgekapt door feitelijk een deling van de macht tussen rechts en links af te dwingen, tussen aanpassing aan de vereisten van de internationale concurrentie en handhaving van een hoog niveau van sociale zekerheid. [...] Maar hoe sterk het verlangen om de tegenpolen te verzoenen moge zijn, daarmee heb je geen tovermiddel om de tegenstellingen op te lossen. De `grote coalitie' wordt een strijd.

(Commentator G. Dupuy in Libération)

`Te licht bevonde'

De grote coalitie zal van twee kanten onder vuur genomen worden: door de Links-partij en door de FDP.[...]

Het grootste gevaar voor de grote coalitie van SPD en Unie zijn de hoge verwachtingen die men daaraan koppelt. Van deze coalitie wordt verwacht dat zij gedaan krijgt was tot dusverre niet één politieke factor voor elkaar gekregen heeft. ,,Als zij het niet doen, wie dan?'' hoor je alom.

Daar kun je de vraag aan vast koppelen: Wat moet er gebeuren als het ook hun niet lukt? In deze situatie zou je wensen dat de grote coalitie geleid werd door koning Salomo.

Maar daar staat alleen maar Angela Merkel, over wier politieke gewicht niet veel bekend is. Misschien heeft de overweging `gewogen en te licht bevonde' Franz Müntefering het gemakkelijker gemaakt in te stemmen met Merkel als kanselier.

Misschien ook heeft de SPD erop gerekend dat een zwakke CDU-kanselier haar het leven bij de volgende verkiezingen gemakkelijker zou kunnen maken. Dat zou dan een misrekening zijn: als de grote coalitie geen succes heeft, zal ook de SPD voor de rekening moeten opdraaien.

(Commentator Heribert Prantl in de Süddeutsche Zeitung)

Politieke zombie

Merkel is een slimme, koelbloedige vrouw van de daad, die een politieke loopbaan heeft gebouwd op alle keren dat zij onderschat is, niet in de laatste plaats door haar mentor Helmut Kohl, indertijd kanselier, die haar placht aan te duiden als `het meisje'.

Hoe meedogenloos zij kan optreden, bleek toen zij op het hoogtepunt van een financieel schandaal in de conservatieve partij Kohl publiekelijk opriep om af te treden. Dat deed hij, en daarmee was haar carrière gelanceerd.

Nu zal Merkel nog moeten bewijzen dat zij een overwinning niet alleen kan behalen, maar ook kan handhaven.

Haar enige regeringservaring tot dusverre was als kleurloze minister voor Vrouwenzaken en later Milieu. Anders dan haar aansprekende voorganger Gerhard Schröder springt er maar moeilijk een vonk over tussen haar en de kiezers – ook niet de eigen kiezers. Zij heeft in de partijleiding maar weinig goede vrienden. Alleen al om die redenen zou Merkel zich kunnen ontpoppen als een politieke zombie: een leider aan het begin van het einde van haar loopbaan, in plaats van aan het einde van het begin.

En Merkel moet ook een potentieel explosieve coalitie leiden. In theorie zijn de twee kampen het erover eens dat Schröders hervormingsprogramma 'Agenda 2010' het uitgangspunt dient te zijn; beiden hameren er publiekelijk op dat zij geen coalitie van de `kleinste gemene deler' willen vormen.

Maar waarover zouden zij het eens kunnen worden? Hervorming van de krakende federale structuren van Duitsland? Ja, want daaraan hebben beide partijen eerder jarenlang samengewerkt in de Bundesrat (de Eerste Kamer). Meer centralisatie en liberalisering zouden het gemakkelijker kunnen maken om de ondermaats presterende Duitse universiteiten en scholen op te peppen, en zouden de politie en de binnenlandse veiligheidsdiensten in staat kunnen stellen samen te werken in de strijd tegen het terrorisme. Gezondheidszorg en belastinghervorming? Misschien.

(Constanze Stelzenmueller, directeur van het Duitse Marshall Fonds in Berlijn, in de Financial Times)