Chimpansees hebben een gromtaal

Chimpansees blijken onderling behalve met gebaren ook met geluiden te kunnen communiceren. Het is een gromtaal, waarvan onderzoekers nog maar twee `woorden' hebben kunnen ontcijferen.

Een chimpansee kan uit de vooraf opgenomen grommen van een soortgenoot afleiden naar welk type voedsel hij moet zoeken. Alleen een grom voor `brood' en een grom voor `appel' zijn nu onderscheiden. Evengoed kan de betekenis ook iets zijn als `het betere voedsel' en `het mindere voedsel'. De Schotse chimps vinden brood het lekkerst. Dit blijkt uit een experiment in een dierentuin van Edinburgh dat vandaag gepubliceerd wordt in Current Biology. Het is voor het eerst dat chimpanseegeluiden naar iets blijken te verwijzen.

Tot nu toe was zulk `verwijzend taalgebruik' alleen bij uitzondering bekend van enkele gewone apensoorten, zoals de meerkatten met hun beroemde systeem om met verschillende schreeuwen te waarschuwen tegen verschillende roofdieren. De communicatieve capaciteiten van de veel nauwer aan de mens verwante chimpansee werden vaker gezocht in zijn gebaren. Die gebarentaal zou dan een overblijfsel kunnen zijn van de gebarentaal van de gemeenschappelijke voorouder van de mens en de chimpansee, die bij de mens uiteindelijk heeft geleid tot een gesproken taal. De onderzoekers die nu deze `chimpanseespraak' presenteren in Current Biology zien veel meer in een (zeer) eenvoudige gesproken taal als voorganger van de huidige complexe mensentalen, geen gebarentaal. Uit onderzoek van chimpansees in het wild was in de afgelopen paar jaar ook al wel duidelijk geworden dat chimps hun grommen en andere vocalisaties gebruiken in zeer specifieke situaties.

Het experiment waaruit kan worden geconcludeerd dat de grommen van chimps ook echt naar iets kunnen verwijzen is overigens vrij eenvoudig. In een afgesloten stuk van het buitenverblijf van de chimpansees stonden twee bomen waaruit regelmatig in een koker verpakt voedsel `viel': brood uit de een, appels uit de ander, altijd maar uit een tegelijk. Soms viel er een lege koker uit een boom. De chimps hadden dat al allemaal gauw door.

Bij de appels maakten de chimps een duidelijk ander grommetje dan bij het brood, zo bleek ook uit nauwkeurige akoestische analyse. Na een gewenningsperiode van anderhalve maand lieten de onderzoeker een van die grommen klinken als de eerste chimp het gebiedje binnenkwam in de praktijk altijd dezelfde. Uit analyse van het gedrag aandachtig luisteren, rennen naar de juiste boom bleek overduidelijk dat de chimpansee de twee grommen duidelijk kon onderscheiden en er uit afleidde uit welke boom het voedsel viel. Bij een appel-grom ging hij bijvoorbeeld niet eens meer bij de brood-boom kijken, iets wat hij zonder de grommen altijd wel het eerst deed.