`Burger moet betere overheid eisen'

Conflicten vormen de basis van de ontwikkeling van onze samenleving, vindt Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer. ,,Je moet kinderen al leren omgaan met conflicten.''

Hij noemt het een goed voorbeeld: binnen tien dagen werden indieners van bezwaarschriften tegen de uitkeringsorganisatie UWV terug gebeld. Dat helpt, vindt Alex Brenninkmeijer, deze maand aangetreden als de nieuwe Nationale Ombudsman. ,,De ambtenaar stelde de simpele vraag: wat is er aan de hand? Mensen vonden dat fijn, dat de UWV ook echt aandacht besteedde aan hun zaak. En wat bleek? In de helft van de gevallen bleef er geen zaak over. Gewoon omdat de overheid reageert.''

Helaas gaat het niet altijd zo. In het contact tussen overheid en burger gaat nogal eens wat mis en dan is het de Nationale Ombudsman die soelaas kan bieden. In eerste instantie dient een ontevreden burger zich tot de gewraakte overheidsdienst zelf te richten. Maar als dat niet het gewenste resultaat oplevert, kan hij bij de Ombudsman aankloppen die alsnog probeert tot een oplossing te komen. Brenninkmeijer vindt daarnaast ook dat ambtenaren beter moeten communiceren, omdat hij ervan overtuigd is dat dit helpt.

Uitleg over de functie is soms nodig. ,,De term Nationale Ombudsman werkt nog wel eens verwarrend, omdat het woord ombudsman voor zoveel andere dingen gebruikt wordt'', zegt Brenninkmeijer. Burgers denken vaak aan een consumentenorganisatie of een televisieprogramma. De positie van Ombudsman als Hoog College van Staat, net als bijvoorbeeld de Algemene Rekenkamer of de Raad van State, geeft aan dat het ambt een bijzondere positie inneemt, zegt hij.

Voordat hij Ombudsman werd, was Brenninkmeijer hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit van Leiden. Daarnaast deed hij onderzoek op het gebied van bemiddeling en conflictmanagement. ,,Juist die bemiddeling is zo van belang in het oplossen van conflicten'', zegt Brenninkmeijer.

Dat is volgens hem duidelijk te zien in de Nederlandse discussie rond de islam. ,,Er worden tegenstellingen gecreeërd, die heel bedreigend lijken. Alsof er een strijd is tegen de islam, alsof die een bedreiging vormt voor onze westerse beschaving. De niet in Nederland geboren minderheid heeft altijd onder die polarisatie te lijden. Er moet juist een constructieve dialoog komen waarbij respect bestaat voor verschillen.''

,,Ik zou ook graag cursussen bemiddeling willen geven op scholen. Het grootste gebrek in de ontwikkeling van mensen is het leren omgaan met conflicten. Je kunt ze negeren en je kunt ze als bedreigend beschouwen, maar conflicten vormen de basis voor de ontwikkeling van onze samenleving. Je moet kinderen leren daar op een verstandige manier mee om te gaan. Juist in deze tijd waarin eerder de vergroving en de escalatie wordt aangeleerd.''

U zegt dat u zichzelf ten doel stelt om het cynisme van burgers ten opzichte van de overheid tegen te gaan. Hoe gaat u dat doen?,,Cynisme is constateren dat iets niet in orde is, dat breed uitmeten en het er vervolgens bij laten zitten. Dit koude conflict komt voor bij collega`s en bij echtelieden. Je bent zeer ontevreden over elkaar, maar je zegt het niet. Zo'n koud conflict dreigt in de samenleving ook voortdurend. De burger kankert structureel op de overheid, en die is niet werkelijk geïnteresseerd. Ook hier pleit ik voor een dialoog. Als de overheid irritaties wekt, dan moet de burger kunnen aankloppen en zeggen: ik wil dat u dat beter doet.''

Maar veel burgers zeggen: de overheid luistert niet.,,Daar ben ik nu juist voor. De Ombudsman is een luisterend oor als de overheid dat niet is. Burgers moeten de overheid aanspreken op dingen die niet goed gaan, dat leidt vanzelf tot verbetering. Ik heb kasten vol dossiers die dat aantonen. Natuurlijk ben ik maar een radertje in een groter geheel. Maar mijn methode, als schakel tussen burger en overheid, is uniek en werkt als een katalysator.''

In het blad Ars Aequi gebruikt u de chaostheorie om tekortkomingen van onze rechtsstaat te analyseren. Moeten we de chaos accepteren?

,,We hebben lange tijd geloofd dat er via wetgeving een rechtsorde in de chaos gecreeërd kon worden. Dat blijkt niet te lukken. De rechtsorde is nu zelf chaos, omdat zij te complex is geworden. Verwacht dus niet dat alle regeltjes altijd kloppen en tot goede oplossingen leiden. Want het omgekeerde kan ook gebeuren, dat één telefoontje van een burger over iets waarvan hij denkt: dit kan niet, grote gevolgen krijgt.''