Hij begrijpt de gewone man

Karel van Doodewaerd vecht dezer dagen voor de TROS.

Het bestaansrecht van de omroep staat ter discussie omdat die volksvermaak biedt, net als de commerciële zenders. Maar ,,juist door de TROS-programma's kijken díe mensen nog naar het Journaal''.

Kom niet aan de TROS, dan wordt hij boos. Als collega's in een omroepoverleg wat denigrerend doen over een amusementsprogramma van `de grootste familie van Nederland', wordt Karel van Doodewaerd vinnig. ,,Dan gaat hij blazen'', vertelt Cees Vis, lid van de raad van bestuur van de Publieke Omroep. Ja, de TROS maakt televisie voor de gewone mensen, niet voor de Amsterdamse grachtengordel. Maar waarom zou je geen gewone dingen mogen doen? Waarom zou je niet televisie maken waar veel mensen graag naar kijken?

,,Want Karel gaat oprecht voor kwaliteit, net als Joop van den Ende'', zegt Vis. ,,Mensen denken soms dat het bij die mannen een spel is, maar dat is niet zo. Daarom zit er altijd zoveel emotie in hun verhalen. Karel zoekt naar het gewone, maar nooit naar het ordinaire.''

Karel van Doodewaerd ís de TROS, zeggen mensen uit zijn omgeving. Al meer dan twaalf jaar voorzitter. Een vaderlijke familieman. Aimabel en gezellig, emotioneel en pragmatisch. Hij is ook een van de sleutelfiguren in het debat over de toekomst van de publieke omroep. De vraag is simpel: moet de publieke televisie, betaald uit belastinggeld, alleen bieden wat de `markt' met RTL, SBS en Talpa niet biedt – nieuws, opinie en debat, educatie en cultuur – of ook gewoon amusement?

,,Het volk laat zich hooguit een beetje verheffen'', zegt Van Doodewaerd. ,,En dan verpakt in een suikerlaag.'' Hij is trots op de kijkcijfers van programma's als Radar, een soort consumentenbondprogramma, en Vermist, waarin Jaap Jongbloed op zoek gaat naar vermiste mensen. Bij de TV Show van Ivo Niehe zit een hoerenmadam uit Parijs, maar ook de violist Jaap van Zweden. Het is verantwoord edutainment – informatie verpakt als amusement.

De TROS bereikt met die programma's mensen die de andere omroepen niet bereiken. In sociologisch jargon: de maatschappelijk teleurgestelden, mensen die graag goed willen doen, maar die teleurgesteld zijn in de politiek. Het gaat om 18 procent van Nederland. ,,Als je die overlaat aan de commerciëlen, heeft de publieke omroep echt een probleem'', zegt Joop Daalmeijer, voormalig netcoördinator van Nederland 2. ,,Juist door TROS-programma's als Vermist, kijken díe mensen nog naar het Journaal en Twee Vandaag. Dat beseft Van Doodewaerd heel goed, maar hij krijgt er nooit een schouderklopje voor. Hij heeft vijf jaar lang met de TROS vijf miljoen gulden per jaar bijgedragen aan de voetbalrechten omdat de NOS niet genoeg geld had. Hij vond dat belangrijk voor de positie van de publieke omroep. Maar hij krijgt geen applaus.''

Van Doodewaerd is een echte marketing-man, zegt oud-tv-producent Ruud Koornstra van IDTV, maar een van die zeldzame marketingmannen die echt in hun product geloven. En als zijn omroep in zijn bestaan wordt bedreigd, zoals nu door de plannen van het kabinet die vandaag in de Tweede Kamer worden besproken, gaat hij ,,oorlog voeren'', zegt Koornstra.

Dan praat Van Doodewaerd met John de Mol of hij de tweede zender van Talpa mag maken – een plan dat afketste omdat een commerciële omroep een zender met twintig man kan vullen (inkoop van buitenlandse series en extern geproduceerde programma's), terwijl de TROS meer dan tweehonderd medewerkers heeft. Of wil hij samen met de rode vrienden van de VARA, de enige andere publieke omroep die het `gewone' volk kan bereiken, een publiek-private zender maken naar het voorbeeld van het Britse Channel 4. Een misschien wel heel goed plan, dat in Hilversum niet serieus werd genomen omdat het van Van Doodewaerd komt. `Karel gaat weer eens weg', roepen de andere publieke omroepbazen dan. En ze citeren Hotel California van The Eagles: Je kan altijd uitchecken, maar vertrekken kan niet.

De TROS-voorzitter kent de gewone mensen. Van Doodewaerd (58) is geboren en getogen in Rotterdam. Zijn grootvader had een Sperwer-kruidenierswinkel in Rotterdam-West, waar de klanten ook op zondag wel eens op het raam tikten voor een kratje bier en de Opel Rekord om de hoek stond geparkeerd omdat de klanten anders zouden denken dat hij te veel verdiende. Zijn vader werd Mister Biotex. Hij werkte bij de zeepfabriek De Driehoek, ontdekte in Zwitserland een biologisch waspoeder dat bloedvlekken opvrat – ,,een wondermiddel'', constateerde moeder Van Doodewaerd – en maakte daar een groot succes van. Op zaterdagochtend mocht Karel mee naar kantoor waar zijn vader in een rollenspel zijn verkopers trainde. Hij strooide het poeder in de hand van de `winkelier'. Zodat die niet weg kon lopen en wel moest luisteren, want een winkelier zou dat poeder nooit in zijn eigen winkel op de grond gooien.

Soms mocht Karel in de zomervakantie mee naar het reclamebureau in Amsterdam. Wat een mooi, vrolijk vak: naar tekeningen kijken en teksten maken. En dan een kroket eten bij Van Dobben, of als zijn vader een mooie opdracht had gegeven, gebakken schol bij Schiller. Op de terugweg reden ze langs de Vecht, langs Nijenrode, en in Rotterdam langs het hoofdkantoor van Unilever in de Rochussenstraat. ,,Eerst naar Nijenrode en dan daarheen'', zei zijn vader. ,,Daar zitten de mensen die de marketing hebben uitgevonden.''

Karel bleef 22 jaar bij Lintas, het eigen reclamebureau van Unilever, met onder meer de verantwoordelijkheid voor de internationale campagnes van Becel. In Nederland liet het tv-spotje een man zien die de trap nam in plaats van de lift, die stopte met roken en ging tennissen, die Becel gebruikte in plaats van roomboter. En dat idee dan vertalen naar tv-spotjes voor Brazilië of Spanje.

,,Karel kon dat goed, die internationale contacten'', vertelt Lintas-collega en vriend Bas Schippers, ,,juist omdat hij zo openhartig is en altijd probeert het aardige van mensen te ontdekken. Hij is zelf zo aardig, dat je daar gewoon geen misbruik van durft te maken.''

Pas toen Lintas was verkocht aan een groot Amerikaans reclamebureau, en Nederland soms wel een bijkantoor leek van Hamburg en Parijs, stapte Van Doodewaerd op een bevriende headhunter af. Hij zou de internationale divisie van de SPAR-winkels gaan leiden, had nog niet getekend, maar kwam wel al een vliegticket halen voor een supermarktcongres in Dublin, en hoorde daar over de gang roepen: ,,Zeg, hebben we al een voorzitter voor de TROS, of is dat nog een probleem?'' Van Doodewaerd kende de tv-wereld via de start van RTL4 begin jaren negentig, toen zijn klant Unilever in ruil voor reclamezendtijd complete programma's leverde als Rad van Fortuin.

Van Doodewaerd is niet alleen voorzitter van de Vereniging de TROS, met 450.000 leden, maar ook voorzitter van de directie van de omroep, een bedrijf met een omzet van 82 miljoen euro. Hij maakte van de TROS misschien wel het sterkste en meest consistente merk in Hilversum. Zijn eigen verklaring is dat de TROS luistert naar zijn kijkers, naar de burgers, naar de consument. ,,Hij wees in het buitenland altijd de Nederlanders aan'', vertelt Lintas-collega Schippers. ,,Met een korte broek en bruine sokken eronder. Niet omdat hij om ze moest lachen, maar gewoon omdat hij ze herkende, zich met hen identificeerde. Hij had er bij wijze van spreken zelf ook zo bij kunnen lopen.''

Terwijl ze in Den Haag over de omroep alleen advies vragen aan bankiers, hoogleraren, consultants en mensen uit de Hilversumse televisiewereld zelf, trekt de TROS permanent het land in. Van Doodewaerd praat 25 avonden per jaar met zijn leden over de programma's. Dan vertrekt hij om half vijf uit Hilversum en rijdt hij naar een zaaltje in het Van der Valk hotel in Assen of Arnhem, naar het Novotel in Eindhoven of het Mercure in Dordrecht. Daar praat hij tot half elf, elf uur met een politierechercheur, de eigenaar van een bloemenwinkel, een vrouw die in een brillenwinkel werkt en een ondernemer.

,,Hij luistert heel goed'', vertelt Joost de Grave uit het Friese Winsum, een manager uit de autosector die met pre-pensioen is en al dertig jaar TROS-lid is. ,,En hij heeft nooit haast. Hij drinkt na afloop altijd nog een glaasje mee, terwijl hij dan toch nog terug moet naar Hilversum. De TROS-leden kunnen heel kritisch zijn. De Grave vertelde op de laatste bijeenkomst in Assen dat hij niet gelukkig was geweest met de TROS-programma's over André Hazes. ,,Integer gemaakt, maar ook langdradig. En Rachels (de weduwe, red.) hang naar publiciteit was onevenredig belastend voor de kinderen.'' Van Doodewaerd zorgt dat die kritiek in Hilversum verder wordt besproken.

Want je moet nooit vergeten van wie je het brood eet, voor wie je televisie maakt. Op zijn briefpapier staat zijn levensmotto: Fly with the eagles, scratch with the chickens. Hij heeft als TROS-voorzitter de kroonprins mogen rondleiden, hij mag in debat met de staatssecretaris over de toekomst van de publieke omroep, hij gaat naar gala's en premières. Maar hij wil ook met de kippen over de grond scharrelen omdat die weten waar de wormen zitten.

Met Van Doodewaerd aan het roer, en zijn voormalige tv-directeur Huib Boermans aan zijn zijde, is de TROS een ondernemende omroep geworden. De TROS-vereniging bindt zijn leden met reizen naar Curaçao, inclusief een groot Nederlandstalig muziekfestival en een bijbehorende tv-registratie; met reisjes langs de Rijn of met tv-kok Lonny naar Bali. Maar de TROS nam bijvoorbeeld ook een belang van 23 procent in het productiebedrijf van Ivo Niehe. En een belang in het internetbedrijf World Online van Nina Brink. De TROS verkocht zijn aandelen bij de beursgang van World Online en verdiende daar aardig aan. Op de werkkamer van Van Doodewaerd hangt het bankafschrift van de overboeking: 61.715.736,37 gulden.

,,Van Doodewaerd en Boermans weten heel goed hoe ze geld moeten verdienen'', vertelt Inge Brakman, die er namens het Commissariaat van de Media op let of de omroepen zich aan de wet houden. ,,Maar dat is niet het doel op zichzelf. Ze doen het voor de continuïteit van de vereniging en de omroep. Daarom is het voor ons een leuke club, want je moet ze wel goed in de gaten houden. Wij stellen de grenzen aan hun ondernemerschap, maar het prettige van Karel is dat hij nooit met dure advocaten langskomt, maar heel pragmatisch is. Mag het niet, dan wil hij vooral weten wat er wel mag, en wil hij graag een overgangstermijn om het te kunnen regelen.''

Van Doodewaerd vecht dezer dagen voor ,,merk, werk en vereniging'' en vreest voor een neergaande spiraal als de omroepplannen van het kabinet doorgaan. Hij moet nu al 48 mensen ontslaan, bijna 20 procent van het totaal, en heeft de vakbonden en de ondernemingsraad nog niet kunnen overtuigen van de noodzaak. Maar als de kabinetsplannen doorgaan daalt de inkomstenstroom uit de subsidiepot van 40 miljoen euro per jaar tot 13 miljoen euro per jaar, terwijl de omroepen niet veel meer ruimte krijgen om zelf geld bij te verdienen. De TROS wil op het publieke net graag programma's blijven maken die de mensen binden. De TROS wil graag opnieuw een belang in een productiebedrijf nemen. En de TROS wil daarnaast zendtijd kunnen inkopen bij commerciële kanalen, zoals de makelaar Harry Mens elke zondagochtend zendtijd koopt bij RTL5 en daar zijn eigen praatprogramma Business Class op uitbaat. ,,Karel blijft altijd optimistisch'', zegt Cees Vis. ,,Hij is altijd bezig met vernieuwing. Als je een uurtje met hem praat, heb je een waaier aan nieuwe ideeën.''