Duits afval wordt Nederlandse stroom

Nederland gaat de grens met Duitsland openstellen voor afval. Verbrandingsinstallaties aan de Nederlandse kant reageren verheugd. ,,Het Ruhrgebied is voor ons dichterbij dan Limburg.''

,,Genoeg om drie steden ter grootte van Hengelo van energie te voorzien'', zegt directeur Jan Rooijakkers van afvalverwerker Twence. Het Hengelose bedrijf dat afval omzet in stroom gaat een derde verbrandingsoven en een biomassacentrale bouwen waarmee Twence de verwerkingscapaciteit denkt te verdubbelen. Loopt alles naar wens, dan verbrandt het bedrijf vanaf 2008 jaarlijks 500.000 ton afval en biomassa.

Een brief die staatssecretaris Van Geel (Milieu, CDA) deze maand naar de Tweede Kamer stuurt, maakt de plannen van Twence een stuk realistischer. Van Geel adviseert de grens met Duitsland in 2007 open te stellen voor alle soorten brandbaar afval. Nu mag alleen afval uit Duitsland worden verbrand dat voor minimaal de helft recyclebaar is. Afvalverwerkers in Nederland verwachten veel van de openstelling: sinds Duitsland het storten van afval per 1 juni heeft verboden, neemt het overschot aan afval daar fors toe. Directeur André Donders van de Vereniging afvalbedrijven (VA) voorspelt dat Nederlandse afvalverwerkers ,,honderden miljoenen euro's'' in extra verbrandingscapaciteit zullen investeren zodra de grens opengaat en de import van Duits afval op gang komt.

Volgens directeur Rooijakkers van Twence betaalt de investering van 200 miljoen euro bij zijn bedrijf zich alleen terug bij voldoende toevoer van afval en biomassa uit Duitsland. In de contracten met Duitse leveranciers staat dat zij alleen afval hoeven te leveren wanneer de grens opengaat. ,,En dat is door de toezegging van het ministerie nu zo goed als zeker.''

Het overheidsbesluit geeft ook een impuls aan het streven van Twence om marktleider te worden in de Euregio, het grensoverschrijdende samenwerkingsverband tussen 134 Nederlandse en Duitse gemeentes met in totaal 3,2 miljoen inwoners. Rooijakkers zegt dat het verbranden van afval van net over de grens voordeliger is dan van afval uit verder weg gelegen plaatsen in Nederland. Stijgende transportkosten maken vervoer over langere afstanden duur. ,,Het Ruhrgebied is voor ons dichterbij dan Limburg.''

De problematiek van het grensverkeer in afval bestaat al geruime tijd. Jarenlang `vluchtten' Nederlandse bedrijven met hun afval naar Duitsland omdat het goedkoper was om het daar te storten dan in Nederland te verbranden. Nederland ontmoedigt het milieuonvriendelijke storten van brandbaar afval door hoge belasting te heffen: 85 euro per ton, tegenover 0 euro in Duitsland. Gevolg: tussen 1998 en 2004 steeg de hoeveelheid geëxporteerd afval van 0,5 naar 4,5 miljoen ton. Nederland verwerkt jaarlijks in totaal 60 miljoen ton.

Door het stortverbod in Duitsland zijn de rollen nu omgedraaid. Duitsland, dat door het goedkope storten nooit veel in verbrandingsinstallaties heeft geïnvesteerd, is opgezadeld met bergen afval. Nederland, dat door het dure storten juist veel in installaties heeft geïnvesteerd, komt in beeld als toevluchtsoord. Probleem is alleen dat Nederlandse bedrijven volzitten doordat het afval niet langer naar Duitsland kan. Daar komt dus naar verwachting een eind aan als Nederlanse bedrijven zekerheid hebben over de grensopening, waardoor ze naar alle waarschijnlijkheid gaan investeren.

Directeur-generaal Hans van der Vlist van de milieuafdeling van het ministerie van VROM zegt dat Nederland de grens niet al in 2006 opent uit angst dat de extra toevoer tot abrupte prijsstijgingen bij afvalverbranders leidt. Dat zou vooral nadelig zijn voor gemeentes, grootverbruikers van afvalverbranding. Rooijakkers is het daar ,,absoluut niet mee eens''. ,,Meer omzet uit Duitsland betekent juist dat we de prijzen voor onze Nederlandse klanten kunnen verlagen.'' In het geval van Twence zijn dat vooral de vijftien gemeentes die voor 97 procent aandeelhouder zijn, waaronder Hengelo, Enschede en Almelo. Dat commerciële afvalverbranders wellicht anders over tariefverhoging denken, is volgens Rooijakkers niet relevant: ,,Gemeentes hebben meestal langlopende contracten met afvalbedrijven. Van prijseffecten door extra aanvoer uit Duitsland merken zij voorlopig dus niets.''

Directeur Donders van de VA is niet bang dat Duitsland onder druk van het ophopende afval terugkomt op zijn stortverbod, wat de gehoopte aanvoer van afval zou doorkruisen. ,,Ontheffing zou een onzeker investeringsklimaat creëren in Duitsland, waar bedrijven door het verbod nou net afvalovens gaan bouwen.'' Donders erkent dat er geen zekerheid bestaat dat Duitsland zijn grens naar Nederland openstelt. Toch verwacht hij hier geen problemen: ,,Uitvoer uit Duitsland mocht al. Probleem was altijd dat Nederland eisen stelde. Dat verandert nu.''