Westerse meesterwerken op bestelling

Twintig jaar geleden was Da Fenn nog een met bamboe overwoekerde vlakte. Nu kopiëren duizenden Chinese kunstenaars westerse schilderijen. David en Van Gogh zijn favoriet.

Temidden van fraaie stillevens valt een typisch Hollands landschap op met een dijkje en een molen, losjes geschilderd. Breitnerachtig. Zodra ik aanstalten maak het doek te fotograferen protesteert de galeriehoudster: ,,nee, geen foto's hier.'' Dat zou andere kunstenaars maar op ideeën brengen. Zelf ziet ze de humor niet van haar paradoxale protest in rap Kantonees, dat ze besluit met het Engelse woord copyright.

Natekenen is ook een kunst, zei de tekenleraar vroeger. Chinezen zijn er meesters in. Ze hanteren een clausule uit een Unesco-verdrag om auteursrechten te ontduiken – werk van beroemde kunstenaars die meer dan vijftig jaar dood zijn, behoort tot openbaar cultuurgoed. Dus kopiëren mag, en dat gebeurt in China zonder nare bijsmaak of valse gêne. In de Volksrepubliek bestaan vier kunstenaarsdorpen waar uitsluitend namaakdoeken te koop zijn. Da Fen is het grootste, met gemiddeld vijf- tot zesduizend beeldend kunstenaars. Het ligt ten westen van Shenzhen, de zuidelijke metropool die steeds dichter aanschurkt tegen Hongkong. De cementen ateliers van hooguit vijftien vierkante meter zijn aan de voorkant open zodat het publiek vrij zicht heeft op de koopwaar: olieverfschilderingen op linnen, nonchalant opgestapeld.

De selectie van nagebootste meesterwerken blijkt vrij beperkt. Napoleon te paard op de Sint Bernardpas van David uit 1800, is verreweg favoriet. Maar ook de Zonnebloemen van Van Gogh doen het goed.

De grootste buitenlandse afnemers komen vooral voor de Mona Lisa, vertelt een galeriehouder. Hij heeft tien kunstenaars extra aangetrokken omdat hij een order uit de VS binnen tien dagen moet afwerken. Hoe dat zo snel kan? De namaakindustrie is in heel China gegroeid dankzij internet. Een gedetailleerde kleurenfoto van het meesterwerk wordt vanuit de pc zo op het linnen geprint en overgeschilderd. Kitsch? Ach, elke versie van Mona Lisa is even uniek, op iedere kopie is haar mysterieuze glimlach weer net even anders.

Over een plankier, langs stapels Zonnebloemen van Van Gogh, loopt het bezoek een kleine gestalte tegemoet. Huang Jiang is de oprichter van Da Fen. ,,De zaken gaan matig'', vertelt hij. ,,1997 was een topjaar met een omzet van 10 miljoen yuan'' (ongeveer 1 miljoen euro). Tegenwoordig mag hij blij zijn met slechts eenvijfde deel hiervan want de concurrentie is moordend.

Toen hij uit Hong Kong hiernaartoe kwam in 1981, was hij de enige. ,,Da Fen was slechts een met bamboe overwoekerde vlakte'', vertelt hij. Geboren in Guangzhou verhuisde Huang in 1970 tijdens de Culturele Revolutie noodgedwongen naar de Britse kroonkolonie. Op het vasteland was geen emplooi, zelfs niet voor een verdienstelijk kunstenaar als hijzelf. Voelt Huang zich artiest of handelaar? ,,Beide'', zegt hij, ,,het kopiëren is uit nood geboren''. Huang schilderde met olieverf landschappen na omdat het te moeilijk was eigen werk te verkopen. Ook in Hongkong waar hij les gaf. Honderden studenten hebben van hem de kneepjes van het vak geleerd, een praktijk die hem nu opbreekt.

Nadat Huang in Da Fen was neergestreken vond hij al snel navolging. In tien jaar tijd groeide het aantal kunstenaars uit tot duizend. ,,Zeventig procent van de huidige galeriehouders zijn vroegere studenten van mij'', klaagt Huang. De meestervervalser wordt dus zelf geïmiteerd? ,,Je moet vechten want ze concurreren je het graf in.'' Zijn omzet daalde gestaag want het grote aanbod van, wat hij noemt, gesjeesde kunstbeoefenaars drukt de prijs. Kon hij enkele jaren terug de Zonnebloemen van Van Gogh nog voor twintig euro kwijt, tegenwoordig levert een kopie niet meer dan twee, drie euro op. Het is een massaproduct geworden, zegt hij misprijzend. ,,Maar je kunt het moeilijk tegenhouden. De jongere generatie wil ook geld verdienen.'' Hij berust erin. Huang Jiang (58) gaat binnenkort met prepensioen.