Uiteindelijk geeft kwaliteit doorslag

Het Nederlands elftal speelt vanavond tegen Tsjechië. Niet alleen plaatsing voor het WK staat op het spel, ook de geloofwaardigheid. Bondscoach Van Basten wil weten waar Oranje staat.

Marco van Basten denkt altijd vooruit. Vandaar dat hij de afgelopen dagen de confrontatie van het Nederlands elftal met Tsjechië vanavond in Praag al min of meer ziet in het teken van het WK 2006. Natuurlijk wil de bondscoach graag dat zijn ploeg zich reeds kwalificeert, waarvoor nog één punt nodig is. Maar volgende week woensdag rest daarvoor altijd nog de riante herkansing tegen Macedonië in de Arena. Van Basten is in de Tsjechische hoofdstad ook benieuwd naar het niveau van het Nederlands elftal.

Oranje mag dan op de FIFA-ranking een tweede plek hebben ingenomen achter Brazilië, de realistische Van Basten beseft dat dit een vertekend beeld geeft van de ware kracht van zijn manschappen. In de kwalificatiereeks kon het Nederlands elftal zelden domineren zoals hij het voor ogen heeft. Desondanks werd onder zijn hoede niet een keer verloren en in de kwalificatiereeks slechts éénmaal gelijkgespeeld; toevallig wel uit tegen Macedonië. Hoewel de Tsjechen door blessures verzwakt zijn, beschouwt Van Basten het duel van vanavond als een belangrijke graadmeter. Uiteindelijk hebben de Oost-Europeanen op het EK bewezen ook in de breedte over een goed potentieel spelers te beschikken. Een B-team van Tsjechië won van Duitsland en zorgde ervoor dat Oranje een ronde verder kwam. Het gehavende elftal van coach Karel Brückner vecht vanavond voor de laatste kans om via een tweede plek het WK te bereiken. ,,Als wij in Duitsland een rol van betekenis willen spelen zullen we ook van een serieuze tegenstander moeten winnen'', beseft Van Basten. ,,We kunnen nu zien of we capabel genoeg zijn om een aanvallende ploeg als Tsjechië in defensief opzicht goed partij te geven.''

De nieuwsgierigheid van Van Basten op dit vlak is begrijpelijk. Vanaf het moment dat hij aantrad in augustus 2004, heeft hij Oranje een verjongingskuur laten ondergaan. Als hij niet op leeftijd selecteerde, koos hij voor karaktervoetballers. Zoals Dirk Kuijt, Barry Opdam, en Khalid Boulahrouz. Reputaties telden niet meer. Patrick Kluivert, Clarence Seedorf en Boudewijn Zenden, spelers met enorm veel internationale ervaring, konden Oranje uit hun hoofd zetten. De teruggehaalde Edgar Davids begint bijna zeker vanavond op de bank. De mix van noeste werkers en jonge, met talent begiftigde voetballers moesten voor een nieuw elan zorgen. Tevens diende voetbalminnend Nederland Oranje weer aan de borst te drukken. Tot nog toe is Van Basten in deze doelstellingen geslaagd. Maar de oud-topvoetballer, die Oranje in '88 naar de Europese titel dirigeerde nadat hij aanvankelijk door bondscoach Rinus Michels buiten de ploeg was gelaten, realiseert zich dat in Duitsland kwaliteit een doorslaggevende rol speelt.

Daarom kan elke afweging die hij nu al maakt van belang zijn. Was het verstandig om André Ooijer buiten de selectie te laten? Ja, want de PSV'er is zeer blessuregevoelig. Hetzelfde geldt min of meer voor Wilfred Bouma. Al kun je maar beter gewoon zeggen waarom je iemand niet oproept en geen blessures verzinnen die er niet zijn. Was het slim om Mark van Bommel te kleineren en te passeren, hoewel de Barcelona-reserve steeds dezelfde tekortkomingen vertoont en in discussies met de bondscoach ook nog van zich afbijt? Misschien niet, want Denny Landzaat, in wie Van Basten wél alle vertrouwen heeft, kan geblesseerd raken. En dan wordt de spoeling toch dun voor de rechterkant. Was het logisch dat Roy Makaay niet werd opgeroepen? Ergens wel, want de goalgetter van Bayern München laat zich in het Nederlands elftal te weinig zien. Hij is een levensgevaarlijke sluipschutter als het spel op hem wordt afgestemd, maar daarvoor ontbreekt bij Oranje de tijd.

Bevreemding wekte de keuze voor Ron Vlaar. De verdediger zit bij AZ momenteel op de bank of op de tribune. Of hij speelt in Jong AZ. Niettemin heeft hij wel degelijk kwaliteiten. Dat bewees hij woensdag op de training door Ruud van Nistelrooy zo vaak af te stoppen dat de bewierookte spits van Manchester United wanhopig werd en een knietje uitdeelde. De 20-jarige Vlaar dwong met zijn onverzettelijke optreden een plek af in de selectie voor Tsjechië. Bij AZ is de centrale verdediger, die een uitstekend WK jeugd speelde, moeilijk in te passen omdat dat elftal met drie man achterin opereert.

En daar komt straks de geblesseerde Joris Mathijsen nog eens bij als extra concurrentie. Barry Opdam fungeert bij de Alkmaarders net als in Oranje als centrale verdediger. Bij AZ is de behoefte ook niet groot om Vlaar geforceerd een plek in het elftal te geven zolang hij zijn contract, dat aan het einde van het seizoen afloopt, niet wil verlengen.

De loopbaan van Vlaar, die kwam, zag en overwon toen er vorig seizoen veel spelers geblesseerd raakten bij AZ, kan dit seizoen dus wel eens stagneren en dan heeft Van Basten voor niets geïnvesteerd. Het zijn de risico's die een bondscoach met toekomstvisie moet nemen. Ondertussen is Van Basten er ongetwijfeld achter gekomen dat hij een hondenbaan heeft. De discussies over Van Bommel en in mindere mate Ooijer lijken hem onberoerd te laten, maar zullen hem wel degelijk raken. De resultaten zijn echter voorbeeldig en dus kan hij een potje breken.