Romantische bewondering voor de natuur

Koningin Beatrix reikte gisteren de jaarlijkse Koninklijke Prijzen voor de Vrije Schilderkunst uit. De inzendingen waren dit jaar behoorlijk behoudend.

,,Ze is een heel geïnteresseerde mevrouw. Ze wilde precies weten hoe ik mijn werk gemaakt heb, en ze snapte ook nog waar ik het over had.'' Mariëlle Buitendijk staat met gloeiende wangen voor haar schilderij, een zwart-witte voorstelling van een verlaten voetbalstadion. Ze is een van de vier jonge kunstenaars die zojuist is onderscheiden met een Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderkunst. En daar hoort traditiegetrouw een onderonsje met koningin Beatrix bij.

Het is de 25ste keer dat de prijzen – ieder zesduizend belastingvrije euro's groot – door de vorstin worden uitgereikt. In andere jaren gebeurde dat in het Paleis op de Dam, maar omdat daar renovatiewerkzaamheden plaatsvinden, is dit keer gekozen voor het Haagse museum voor actuele kunst GEM. En het lijkt wel of de jaarlijkse bijeenkomst in deze eigentijdse omgeving een nog informeler karakter heeft dan anders. Naast de prijswinnaars Mariëlle Buitendijk, Melissa Gordon, Aukje Koks en William Monk mochten nog 22 kunstenaars een schilderij op de tentoonstelling hangen. Met ieder maakt de koningin een praatje.

Oud-museumdirecteur Rudi Fuchs had de koningin kort daarvoor in zijn openingstoespraak geroemd om haar engagement met kunst en kunstenaars. ,,Er bestaat een sprookje over een koningin'', zei hij, ,,die respect heeft voor schilderijen. In haar paleizen hangen alle kunstwerken keurig recht.'' Beatrix moest gniffelen om de woorden van Fuchs, maar zei vervolgens broodnuchter: ,,Ik heb de prijs geërfd.'' Daarmee verwijzend naar haar voorvader koning Willem III die ruim 130 jaar geleden met het initiatief begon.

De tentoonstelling die de Koninklijke Prijs begeleidt geeft ieder jaar weer een aardig overzicht van de actuele stand van zaken in de schilderkunst. Deze aflevering, met de beste werken uit 313 inzendingen, mag behoorlijk behoudend genoemd worden. Er zijn veel donkere portretten en sombere landschappen – werken die naadloos aansluiten bij de Hollandse schilderstraditie. Uit de meeste schilderijen spreekt een haast romantische bewondering voor de overweldigende natuur. Zo is er een mystiek, Scandinavisch ogend bos van Pär Strömberg, een flets geschilderde palmboom van Jasper Hagenaar en een gestileerde, lila-paarse Matterhorn van Peter Vos, één van de winnaars in 2004 en destijds de publiekslieveling.

De meeste deelnemers zijn gladschilders, zo blijkt uit een rondgang door de twee grote expositiezalen van het GEM. Dikke verfklodders kom je er nauwelijks meer tegen, in plaats daarvan overheerst de verfijnde laag-over-laagtechniek. Kijk naar de uitgeveegde sledehond van Simon Cornelis Schrikker, naar het sobere portret van een vrouw in avondjurk van Emile Miedema, of naar Chantal Spits tedere voorstelling van een moeder met kind. Dan snap je direct dat deze jonge kunstenaars hun inspiratie vinden bij de drie grote schilders van dit moment: Gerhard Richter, Luc Tuymans en Marlene Dumas.

Gelukkig heeft de jury duidelijk gekozen voor eigenzinnigheid. De kunstenaars die dit jaar tot winnaar werden uitgeroepen zijn technisch wellicht niet de knapste schilders uit het veld. Maar de stoere-meisjesschilderijen van Melissa Gordon (hoe kom je erop om een modepopje met een slang te laten worstelen?) en de raadselachtige droomvoorstellingen van William Monk overtuigen in ieder geval door hun originaliteit. En ook de surrealistische interieurs van Aukje Koks, waarin rook uit boeken slaat en bedden mysterieus oplichten, zijn niet bepaald alledaags.

De brutaliteit van Mariëlle Buitendijk schuilt in haar materiaalgebruik. Zij brengt haar fotorealistische voorstellingen met ordinaire spuitverf aan op houten panelen. Slechts elf spuitbussen hanteert ze, en allemaal zijn ze gevuld met variaties op de kleur grijs. ,,De techniek is afgekeken van graffitikunstenaars'', verklapt ze. ,,Dat heb ik de koningin net ook uitgelegd.''

Koninklijke Prijs. T/m 27 nov in het GEM, Stadhouderslaan 43, Den Haag. Inl: 070-3381133 of www.gem-online.nl