Financiële aderlating

Voor veel zelfstandig ondernemers is het nieuwe zorgstelsel geen vooruitgang. Voor exact hetzelfde basispakket betaalt een zelfstandige veel meer dan een werknemer. Bovendien nemen de kosten toe.

Elke maand is Eva Mulder 120 euro kwijt aan de premie voor haar particuliere ziektekostenverzekering, in totaal 1.440 euro per jaar. Nieuwsgierig naar wat het nieuwe zorgstelsel haar zou kosten, vulde ze op internet een paar rekenmodellen in. Daaruit blijkt dat ze volgend jaar ongever 2.500 euro moet betalen. ,,Dat is ruim 1.000 euro meer, terwijl ik er veel minder voor terugkrijg. Nu heb ik een goede verzekering die betaalbaar is, maar straks betaal ik alleen voor het basispakket al 2.500 euro. Als ik dezelfde verzekering wil houden als nu, betaal ik nog meer.''

Mulder werkt freelance als televisieredacteur en autocue-operator. Zij is een van de tienduizenden kleine zelfstandigen die er volgens MKB-Nederland volgend jaar in het nieuwe zorgstelsel fors op achteruit gaan. Omdat zelfstandigen naast de nominale premie van zo'n 1.100 euro per jaar ook een inkomensafhankelijke premie moeten betalen, betalen zij voor hetzelfde verzekeringspakket veel meer dan werknemers.

Voor werknemers geldt weliswaar ook een inkomensafhankelijke bijdrage, maar die wordt betaald door hun werkgever. De werknemer moet over dit bedrag wel loonbelasting betalen. Afhankelijk van de hoogte van het inkomen komt dit neer op een paar honderd euro per jaar. Voor zelfstandigen ligt dit bedrag een stuk hoger. Om tegemoet te komen aan deze groep, heeft het kabinet de premie verlaagd van 6,5 procent – dat is het percentage dat voor werknemers geldt – naar 4,4 procent. Dit wordt geheven over maximaal 30.050 euro, een inkomensgrens die voor werknemers en ondernemers hetzelfde is.

Het gevolg is dat Mulder, die zo'n 30.000 euro per jaar verdient, vanaf volgend jaar meer dan 8 procent van haar inkomen kwijt is aan ziektekostenpremies. Zorgtoeslag krijgt zij niet, want daarvoor is haar inkomen te hoog. Voor alleenstaanden – Mulder en haar ex-man zijn gescheiden en zorgen als co-ouders voor hun zoontje – ligt de grens op 25.000 euro. ,,Dit kan toch niet de bedoeling zijn'', zegt Mulder, ,,minister Hoogervorst heeft steeds gezegd dat mensen in het nieuwe stelsel nooit meer dan 5 procent van hun inkomen zouden betalen. Maar veel ondernemers zijn heel wat meer geld kwijt.''

Een basisverzekering voor iedereen is een prima gedachte, maar de uitwerking is niet goed, vindt Roel Masselink, secretaris van PZO (Platform Zelfstandig Ondernemers). ,,Het is een volksverzekering met de premiesystematiek van een werknemersverzekering. Daardoor krijg je heel ongewenste inkomenseffecten.'' Volgens MKB-Nederland merken ondernemers met een inkomen tussen de 25.000 en 35.000 euro daar straks verhoudingsgewijs het meest van. ,,Zij betalen de maximale premie en ze komen niet in aanmerking voor de zorgtoeslag'', zegt MKB-secretaris Karin Kuiper.

Oorspronkelijk zouden zelfstandigen net zoveel premie betalen als werknemers, maar onder druk van de ondernemersorganisatie daalde dit percentage tot 4,4. ,,Dat scheelt aanzienlijk, maar toch betekent het nieuwe stelsel voor de groep met een inkomen rond de 30.000 euro nog steeds een enorme lastenverzwaring'', zegt Kuiper. Zowel zij als Masselink vindt dat het kabinet zou moeten kijken naar de financiële consequenties van het nieuwe stelsel voor deze groep ondernemers.

Waarschijnlijk is elke ondernemer met een inkomen vanaf 30.000 euro volgend jaar meer geld kwijt aan ziektekosten dan nu, maar een premiebedrag van 2.500 euro per jaar (dat is ongeveer de optelsom van de nominale premie en de inkomensafhankelijke premie) hakt er bij iemand die 30.000 euro verdient, meer in dan bij iemand die pakweg 60.000 euro verdient. Vooral echtparen die samen een bedrijf runnen, iets wat in het midden- en kleinbedrijf veel voorkomt, zullen volgend jaar schrikken van hun ziektekosten. Terwijl ze nu misschien allebei particulier verzekerd zijn voor in totaal zo'n 3.000 euro per jaar, betalen ze volgend jaar samen alleen al voor de basisverzekering 5.000 euro.

Ook ondernemers met een BV zijn slecht af in het nieuwe stelsel. ,,Die worden drie keer gepakt'', zegt Masselink. De directeur-grootaandeelhouder (DGA) van een BV betaalt net als ieder ander de nominale premie van zo'n 1.100 euro. Omdat hij werknemer is in zijn eigen BV, moet de BV de inkomensafhankelijke premie afdragen. Dat is bijna 2.000 euro. Vervolgens moet de DGA over dit bedrag belasting betalen, waardoor hij met een beetje pech op jaarbasis een kleine 4.000 euro kwijt is. ,,Daar komen de kosten voor een aanvullende verzekering nog bij, want voor dit bedrag heeft hij alleen het basispakket'', zegt Masselink, ,,terwijl diezelfde DGA nu waarschijnlijk goed verzekerd is voor minder dan de helft van dat geld.''

Wat zelfstandig ondernemers vanaf volgend jaar precies kwijt zijn aan ziektekosten is volgens Kuiper nog niet te zeggen. Niet alleen omdat de hoogte van de nominale premie nog niet bekend is, maar vooral omdat er zoveel verschillende factoren een rol spelen. Bijvoorbeeld of de ondernemer een partner heeft, en of die partner een eigen inkomen heeft. En is dat een inkomen in loondienst, of ook winst uit onderneming? Ook de hoogte van het inkomen is belangrijk, en of ze momenteel in het ziekenfonds of particulier verzekerd zijn. En of er kinderen zijn. ,,Maar zelfs als je dat allemaal weet, blijft het lastig'', zegt Kuiper. ,,Want er zijn bijvoorbeeld een paar premies die je straks niet meer betaalt, zoals een solidariteitspremie voor de oververtegenwoordiging van ouderen in het ziekenfonds. Tegelijkertijd gaat de AWBZ-premie een beetje omlaag en gaat de algemene heffingskorting omhoog. Het is buitengewoon onoverzichtelijk. Het kabinet draait aan 36 verschillende knoppen en de uitkomst is bijna niet na rekenen.''

Het lijkt erop dat het nieuwe zorgstelsel alleen een verbetering betekent voor ondernemers die nu een verplichte ziekenfondsverzekering hebben. ,,Alleen al omdat er einde komt aan het jojo-effect'', zegt Masselink. ,,Zelfstandigen met sterk wisselende inkomens switchten van ziekenfonds naar particuliere verzekeraar en omgekeerd.'' Maar ook financieel is er een verbetering. Zelfstandigen betalen in het ziekenfonds op dit moment 8,2 procent premie over maximaal zo'n 21.000 euro. Dit percentage is zo hoog omdat zij zowel het werkgevers- als het werknemersdeel van de ziekenfondspremie moeten betalen. Op jaarbasis zijn ze hieraan een kleine 1.700 euro kwijt en daar komt de nominale premie nog bovenop. Volgend jaar betalen ze maar 4,4 procent premie en ze komen – afhankelijk van het inkomen van een eventuele partner – soms ook in aanmerking voor zorgtoeslag. Maar daar staat tegenover dat veel van deze ondernemers er in 2000, toen ze zich voor het eerst via het ziekenfonds moesten verzekeren, financieel fors op achteruit gingen.

Alleen zelfstandigen met een laag inkomen en kostwinners met kinderen hadden hier voordeel van. De premie hangt immers van het inkomen af, en kinderen zijn gratis meeverzekerd. Er zitten echter ook zelfstandig ondernemers in het ziekenfonds met een inkomen dat boven de ziekenfondsgrens ligt. Bij zelfstandigen is namelijk niet het huidige inkomen het uitgangspunt, maar het inkomen van een paar jaar eerder. Ondernemers die in 2000, 2001 en 2002 met hun inkomen onder de ziekenfondsgrens bleven, zitten er in 2005 nog steeds in, ook al verdienen ze inmiddels veel meer. Het gevolg is dat ze nu slecht af zijn, omdat ze de maximale ziekenfondspremie betalen.

Volgend jaar zijn ze wellicht weer slecht af, omdat ze net niet in aanmerking komen voor de zorgtoeslag en wel de maximale inkomensafhankelijke premie betalen. ,,We hebben dit niet onderzocht, maar het zou kunnen dat de groep die er in 2000 op achteruitging door het verplichte ziekenfonds ook nu weer de groep is die er het slechtst af komt. Als je inkomen elk jaar een beetje gestegen is, is dat goed mogelijk'', zegt Kuiper. ,,De manier waarop het zorgstelsel voor sommige groepen uitpakt, is niet stimulerend voor het ondernemerschap.''