Even Den Haag bellen

Maandag debatteert de Tweede Kamer over de plannen voor de publieke omroep. Voorafgaand daaraan heeft de Hilversumse lobby op volle kracht gedraaid. Wie zocht steun bij wie?

En leverde het wat op? `Het zit behoorlijk vast.'

Toen het woensdagmiddag 31 augustus dertig graden was, sprak parlementariër Bert Bakker (D66) op zijn werkkamer met een delegatie van de omroepvereniging VARA. Die probeerde hem ervan te overtuigen dat de kabinetsplannen voor de omroep niet zullen leiden tot een sterke publieke omroep. Kamerlid Joop Atsma, mediawoordvoerder van het CDA, zat toen al in de trein naar huis, na een gesprek met dagbladuitgevers die graag willen samenwerken met omroepen bij het maken van programma's – nu is dat nog aan veel regels gebonden. Een dag eerder was Joop Atsma in Hilversum bij de VARA langsgeweest.

Nadat staatssecretaris Medy van der Laan (Cultuur, D66) in juni plannen voor een nieuw omroepbestel had gepresenteerd, stak een storm van verontwaardiging op. Vooral het opheffen van de Nederlandse Programma Stichting (NPS) leidde tot woede. De fractievoorzitters van VVD en CDA en Bert Bakker hadden besloten dat de ledenloze NPS niet meer paste in het nieuwe bestel, waarin omroepverenigingen zich vooral moeten toeleggen op het maken van opiniërende programma's. De omroepen raken volgens het plan bovendien de helft van hun vaste budget kwijt. Na het protest begon de zomervakantie en werd het stil. De omroepbestuurders bestudeerden de plannen en berekenden wat die voor hun organisatie zou betekenen. Vervolgens kwam achter de schermen een uitgebreide lobby op gang.

Pas na de zomer, in de aanloop naar het Kamerdebat van komende maandag over de plannen, kwam er weer beweging in Den Haag. Eind september maakte Van der Laan bekend dat zij bereid was de prijs van een omroeplidmaatschap te verlagen en te zoeken naar een manier om programma's over cultuur te beschermen. Ook wilde ze de opheffing van de NPS uitstellen, waarop de VVD liet weten dat de partij dat niet zou accepteren. Afgelopen donderdag zaten de politiek betrokkenen bij elkaar, de definitieve uitkomst is nog onzeker. Vanuit de omroepen gezien lijken de voorgestelde wijzigingen mager. Is dit het resultaat van een lobby die drie maanden heeft geduurd? Hoe verliep die lobby eigenlijk? Wie sprak met wie en wat wilde men bereiken?

Wensenlijstje

Tweede Kamerlid Fadime Örgu, mediawoordvoerder van de VVD, kreeg het afgelopen jaar veel uitnodigingen van omroepen. Ze probeerde er zoveel mogelijk te bezoeken. ,,Ik wil niet de ene wel en de ander niet te woord staan.'' Haar medewerker selecteert de gesprekken en werkbezoeken die mogelijk interessant zijn. Örgu ging onder meer langs bij de RVU, de commerciële omroep Talpa van John de Mol en de KRO. Maar toen de NPS vorige week voor de tweede keer bij haar langs wilde komen, zei ze nee. ,,Ik ken de argumenten nu wel.''

Fadime Örgu vindt de lobby vanuit Hilversum beter georganiseerd dan die op andere terreinen. ,,Als ik op het terrein van de jeugdzorg iets wil, dan moet ik zelf bellen en vragen of ik eens mag komen kijken. De KRO biedt mij een dagprogramma aan waarbij ik kan zien hoe programma's worden gemaakt.''

Een gezamenlijke lobby namens alle omroepen is er niet. Dat kan ook niet, want omroepen denken verschillend over de plannen. De omroepen die van oorsprong religieus geöriënteerd zijn, zoals de KRO en de EO, vinden de denkrichting goed – dat omroepen zich vanaf 2008 sterker moeten profileren. De progressieve omroepen, zoals VARA en VPRO, en ook de NPS, kunnen zich er helemaal niet in vinden, want zij proberen al jaren meer samen te werken. Dat loont niet meer, als de plannen doorgaan. Immers, In een samenwerkingprogramma als het discussieprogramma Buitenhof (NPS/VPRO/VARA), kun je je eigen identiteit niet benadrukken.

De twee stromingen kozen deze zomer verschillende lobby-strategieën. De KRO maakte een wensenlijstje en publiceerde dat op de eigen website. De VARA deed dat bewust niet. ,,Als je dat doet, word je het plan ingezogen'', zegt zakelijk directeur Mark Minkman. ,,Dat willen we niet, want wij zijn tegen het hele plan. Wij vinden dat het niet kan leiden tot een sterke publieke omroep.'' De VARA koos er ook voor zich niet te mengen in de discussie over het voortbestaan van de gezamenlijke actualiteitenrubriek Nova. ,,Wij vinden dat ál onze programma's worden bedreigd door de kabinetsplannen'', zegt Minkman. ,,Het is niet uit te leggen dat je je sterk maakt voor het behoud van één programma. Als wij voor Nova opkomen, waarom dan niet voor Zembla of Kassa?'' Bovendien, zegt Minkman, stond het niveau van de discussie de VARA niet aan. ,,Het leek ons verstandiger om van de zijlijn toe te kijken hoe politici zich vastdraaiden in definitiekwesties.'' Hij doelt op een discussie in de media tussen Bert Bakker en Joop Atsma over de vraag of Nova een opiniërend dan wel een onafhankelijk programma is.

De VARA maakte van de zomer wel een rondje langs alle mediawoordvoerders in de Tweede Kamer. Vroeger kon de VARA in Den Haag rekenen op de vanzelfsprekende steun van de `natuurlijke partner', de sociaal-democratische PvdA. Oud-staatssecretaris Rick van der Ploeg herinnert zich dat oud-politicus en VARA-bestuurder Marcel van Dam soms achter zijn rug om op het torentje ontvangen werd. Hij vond dat frustrerend. Maar nu is de band tussen de PvdA en de VARA veranderd. De contacten van PvdA-woordvoerder Martijn van Dam (geen familie, red.) met de VARA zijn goed, maar niet meer exclusief, zegt Van Dam: ,,Ik heb ook een goed contact met bijvoorbeeld de KRO, de TROS en BNN.'' En de PvdA zit in de oppositie. De VARA zoekt ook steun in andere hoek: ,,Wij hopen nu op het CDA'',, zei Minkman in augustus. ,,Die partij zet zich in voor een sterke publieke omroep.''

Maar nu, enkele dagen voor het Kamerdebat, concludeert Minkman dat ,,niet zo makkelijk gehoor is gevonden'' in die gesprekken. ,,Omdat het een akkoord is dat is gesloten door de coalitiepartijen, zit het behoorlijk vast.''

De KRO als merk

De KRO heeft van alle omroepen de meest uitgebreide lobby. In de Tweede Kamer richt die zich niet alleen op de parlementariërs die media in hun portefeuille hebben. Alle Kamerleden die lid zijn van de KRO kregen een uitnodiging voor een bezoek. Zoals CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen. Maar hij was verhinderd, net als Wim van de Camp. CDA-parlementariër Theo Brinkel ging wel langs, maar heeft geen tijd om daarover te vertellen.

PvdA-kamerlid Martijn van Dam noemt zijn bezoek aan de KRO ,,interessant''. Hij bezocht er de redactie van de tv-programma's Spoorloos en Netwerk en sprak met de directie. Hij was verrast door ,,de overtuiging'' die leeft binnen de organisatie. ,,Het is een moderne organisatie met een missie. Ze zijn bijvoorbeeld heel ver met het denken over de KRO als merk en het laten versmelten van verschillende media. Dat had ik niet verwacht.'' Hij zegt dat zijn bezoek zijn standpunt niet beïnvloed heeft. ,,Je moet de verschillende belangen kennen, en begrijpen, maar je eigen afweging maken.'' Per e-mail ontving Van Dam later het wensenlijstje van de KRO.

Maar de lobby van de KRO beperkt zich niet tot Den Haag. Al eerder stelde de KRO samen met AVRO en NCRV een lijst op met opinion leaders, vertelt directeur Ton Verlind, die zouden kunnen worden uitgenodigd om de omroep te bezoeken. ,,We vragen ons steeds af wie een rol gaan spelen in het debat; oud-politici, columnisten, journalisten.'' De voorzitter van de KRO, Frans Slangen, zegt dat recent de bisschoppen zijn langsgeweest. En hij noemt als `beleidsbeïnvloeders' ook vakbondsmedewerkers en mensen met enig gezag die ingezonden brieven sturen.

Verder kan natuurlijk een beroep worden gedaan op de informele contacten tussen Hilversum en Den Haag, op de vriendschappen. ,,Wij hebben zeker goede contacten binnen het CDA'', zegt Slangen, die lid is van de partij, ,,maar ik zit niet aan de knoppen.'' Met welke CDA'ers hij informele contacten heeft, wil hij niet zeggen. ,,Daarmee breng je mensen in de problemen. Je laadt de verdenking op ze dat ze niet meer onafhankelijk zijn. Dat willen we niet.''

Raymann is laat

Parlementariër Joop Atsma van het CDA heeft tijdens de zomer veel uitnodigingen afgeslagen. Tijdens een hoorzitting op 5 september konden veertig belanghebbenden in de Tweede Kamer hun reactie geven op de omroepplannen. Atsma wilde niet alles dubbel horen. Maar hij maakte wel uitzonderingen. Zo sprak hij apart met de VARA (,,die willen meer geld''), BNN (,,die vinden het lidmaatschap te duur voor jongeren''), de KRO (,,willen onafhankelijk hun programma's kunnen maken - én meer geld''). Met een commerciële omroep als Talpa sprak hij niet, want die nodigde hem niet uit. En dat is eigenlijk gek, vindt hij, want Fadime Örgü van de VVD vroegen ze wel. ,,Je zou denken dat ze beter mensen kunnen spreken die ze nog moeten overtuigen van hun standpunt.''

Atsma is lid van de NCRV en de EO, maar hij spreekt de KRO het meest. ,,Daar voel ik me prettig bij, en zij zoeken mij op. De KRO zie ik als een zeer herkenbare omroep, met visie en ambitie.'' Maar ook met de tegenstanders van het plan houdt Atsma nu, aan de vooravond van het debat, contact. ,,Ik mail volop met VARA-directeur Vera Keur en was vrijdag nog te gast bij Raymann is laat (NPS).''

Atsma vindt dat BNN een punt heeft over de prijs van het lidmaatschap. ,,Jongeren vinden 24 euro per jaar misschien te veel.'' Maar Martijn van Dam van de PvdA betwijfelt of Atsma zich daarbij door jongerenomroep BNN heeft laten beïnvloeden. ,,Het CDA heeft zich nog nooit iets gelegen laten liggen aan BNN. Ik denk dat zwaarder heeft meegewogen dat de KRO het lidmaatschapsgeld óók te hoog vond.''

Waarden

Natuurlijk is er ook gelobbyd bij de staatssecretaris zelf. En op haar beurt ging Van der Laan aan het werk om de Tweede Kamer achter de plannen en eventuele wijzigingen daarin te krijgen. Zo sprak ze in augustus persoonlijk met enkele Kamerleden die het woord voeren over media. Fadime Orgü noemt het ,,heel gebruikelijk'' dat bewindslieden Kamerleden opzoeken voorafgaand aan een debat. Oud-staatssecretaris Rick van der Ploeg vindt dat niet. ,,Het kwam wel eens voor, maar ik deed het zo min mogelijk. Liever stuurde ik mijn persoonlijk assistent langs om te inventariseren wat er in de Kamer leefde. Alles voorspreken met de Kamerfracties haalt alle lol uit het debat.''

Afgelopen zomer sprak Van der Laan ook met haar voorganger Aad Nuis (D66) die van 1994 tot 1998 staatssecretaris was van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Ze had hem uitgenodigd nadat hij een brief aan de Tweede-Kamerfractie had geschreven samen met drie andere D66-prominenten: Oud-minister Hans van Mierlo, oud-fractievoorzitter Gerrit-Jan Wolffensperger en ING-topman Alexander Rinnooy Kan. In die brief stond dat het opheffen van de NPS ,,volstrekt onverantwoord was'', want juist die omroep maakte onderscheidende programma's. In het gesprek met Nuis, waarbij ook partijvoorzitter Frank Dales van D66 en fractieleider Boris Dittrich aawezig waren, vertegenwoordigde Nuis de vier prominenten; samen hadden zij eerder een ,,klein aantal waarden'' op papier gezet. Ze maakten zich zorgen over het opheffen van de NPS, het voortbestaan van culturele programma's en de prijs van het omroeplidmaatschap.

De staatssecretaris deed geen toezeggingen in het gesprek. Maar Nuis voelde zich wel door haar ,,gehoord'' toen zij later bekendmaakte op welke punten zij vond dat er ,,terechte zorgen'' waren over haar plan. Of de staatssecretaris ook in de Kamer steun krijgt voor de wijzigingen in haar plannen is nog niet duidelijk. Nuis: ,,Maar ik heb wel de indruk dat ze tijd wil winnen. En dat geeft ruimte.''