Een olijftak voor de Amerikanen

Boeing en de VS verwierpen deze week een gebaar van Airbus en Europa, bedoeld om een gunstig klimaat te scheppen voor onderhandelingen. Maar de tijd dringt voor een dialoog.

Al maanden proberen de Verenigde Staten en de Europese Unie het eens te worden over de vraag waar ze het over oneens zijn in het slepende conflict over subsidies voor vliegtuigbouwers Boeing en Airbus. Beide partijen willen graag onderhandelen, maar zoeken nog steeds naar wat `een basis' danwel een `raamwerk' hiervoor wordt genoemd.

De onderhandelingen zullen officieel tussen de VS en de EU zijn, maar Boeing en Airbus spelen er nadrukkelijk een rol in. Deze week kondigde EADS, het moederconcern van Airbus dat statutair in Nederland is gevestigd, definitief de bouw aan van de A350, een vliegtuig voor de middellange afstand voor twee- tot driehonderd passagiers. Tegelijk liet EADS weten voorlopig af te zien van een controversiële startlening voor de A350 om de sfeer voor de beoogde gesprekken positief te beïnvloeden. De reactie van Amerikaanse kant was echter afwijzend.

Intussen werkt de Wereldhandelsorganisatie (WTO) aan abritrage in deze kwestie. Maar alom heerst de opvatting dat een goede afloop alleen door onderhandelingen kan worden bereikt.

,,We hebben de afgelopen tien dagen geprobeerd de basis te leggen voor onderhandelingen – maar we zijn nog niet zo ver, dat is gebleken'', zegt Hiddo Houben, die in het kabinet van Europees handelscommissaris Peter Mandelson belast is met het Airbus/Boeing-dossier. Houben stelt dat het voorshands afzien van de lening door Airbus was bedoeld als ,,een olijftak voor de Amerikanen''.

Elders in Brussel doet de vertegenwoordiger van Boeing in de Europese hoofdstad, de Nederlandse oud-ambassadeur Joris Vos, het gebaar van concurrent EADS/Airbus echter af als ,,geen grote concessie''. Vos: ,,Airbus heeft het geld ook niet direct nodig. Een gebaar van goede wil zou zijn af te zien van een startlening. Het moet gewoon afgelopen zijn met die launch aid.''

Belangrijkste slagveld voor de vliegtuigmakers is momenteel de markt voor middelgrote toestellen ten behoeve van de middellange afstand. Die markt wordt de komende twintig jaar op ruim drieduizend vliegtuigen geschat. Terwijl Airbus daarvoor vanaf 2010 de A350 in de strijd werpt, komt Boeing al in 2008 met de 787 `Dreamliner'. EADS claimt al 140 vaste orders voor de A350 te hebben en verwacht dat het er voor het eind van het jaar 200 zullen zijn. Boeing meldt 447 orders, waarvan 174 bevestigd.

Boeing stelt dat Airbus als ,,marktleider'' helemaal geen startleningen met ,,zachte voorwaarden'' meer nodig heeft. Bovendien, zegt Vos, zijn er andersoortige subsidies voor Airbus door de deelnemende landen. Zo betaalde Duitsland het droogleggen van een moeras bij Hamburg ten behoeve van een Airbus-fabriek en financierde Frankrijk de aanleg van extra brede wegen naar de productielocatie in Toulouse.

Aan Europese kant somt Houben de regelingen op waarvan Boeing profiteert. Allereerst de zogenoemde foreign sales corporations, een door de WTO verboden Amerikaanse belastingmaatregel ten behoeve van exporterende bedrijven. Ook verwijten de Europeanen Boeing te profiteren van de subsidies die de buitenlandse toeleveranciers (Japan) van de vliegtuigbouwer ontvangen.

Daarnaast zou Boeing worden voorgetrokken bij een order van het Pentagon voor tankervliegtuigen ondanks het feit, aldus Houben, ,,dat ze 20 procent boven de marktprijs zaten''. Airbus wil die vliegtuigen graag maken, in de VS.

Volgens Houben hebben de Amerikanen ,,op deze vragen nog steeds geen antwoord gevonden''. Vos stelt dat de belastingmaatregel niets met de zaak te maken heeft; ,,daar kan in dit kader niet over worden gesproken''. Over de andere zaken juist wel.

De tijd begint te dringen voor de zoektocht naar een zinvol begin van onderhandelingen.

Andere urgente handelskwesties dringen zich op aan Mandelson en zijn Amerikaanse tegenhanger Rob Portman. Zoals de moeizame besprekingen over de Doha-ronde van de WTO, die in december op een ministersconferentie in Hongkong tot concrete resultaten moeten leiden. VS en EU spelen daar een cruciale rol bij.

,,Het is eigenlijk te gek'', vindt Houben. ,,De transatlantische relatie is te belangrijk om te laten vertroebelen door de strijd tussen Boeing en Airbus. We moeten op zoveel gebieden samenwerken.'' Vos: ,,Ach, handelsproblemen zijn er altijd al geweest en 98 procent van de handel tussen de EU en de VS verloopt vlekkeloos''.