De valse warmte van jeugdbendes in de VS

Amerikaanse jeugdbendes bestaan vooral uit kinderen van immigranten uit Midden-Amerika. Ze worden makkelijk lid. Eruit stappen is lastiger.

Het straatbeeld in Rockville (Maryland) of Boyle Heights (Californië) is vrijwel identiek: hangjongeren van latino-afkomst die zich op het eerste gezicht kapot lijken te vervelen in de betonnen jungle van hun stad. Sommigen zijn nog kinderen, de eerste pukkels en baardharen net zichtbaar. Onschuldig zijn ze zelden.

Zoals Oscar en zijn vrienden die rondhangen in Boyle Heights. Ze zijn duidelijk drugs aan het dealen, hoewel ze niet ouder dan vijftien kunnen zijn. Ze zeggen lid te zijn van Harzard Grande, een gewelddadige bende, die verantwoordelijk wordt gehouden voor drugshandel, autodiefstal en ontvoeringen.

Of Stephanny (16) die in Rockville verlegen op haar lange zwarte haar kauwt. Met haar gympen schopt ze tegen een muurtje. Tak, tak, tak. Haar baggy spijkerbroek hangt halverwege haar billen, zodat het grijze Calvin Klein-ondergoed zichtbaar is onder haar zwarte, bijna doorzichtige hemd. Het is de dress code van een bendelid. Haar vrienden zijn opgepakt, zegt ze, wegens een steekpartij. In een gemeente waar de afgelopen weken zes tieners zijn neergestoken door rivaliserende bendeleden, is dat goed mogelijk.

Niet alleen in Maryland en Californië is het een zomer vol bendegeweld geweest. In zeker dertig van de vijftig Amerikaanse staten kampen politiekorpsen met schietpartijen, steekincidenten, moorden, verkrachtingen, autodiefstal, drugshandel en andere misdaden die aan straatbendes als Mara Salvatrucha (in de volksmond MS-13), de Street Criminals, Vatos Locos en honderden subgroepen worden toegeschreven. Het Amerikaanse ministerie van Justitie schat dat er 730.000 bendeleden zijn en 30.000 criminele bendes, maar niemand is zeker van dat getal. Het is ook geen nieuw probleem, maar wel een groeiend probleem sinds de bendes de afgelopen drie à vier jaar hun werkterrein hebben verschoven naar scholen, winkelcentra en straten in de eens zo rustige buitenwijken van Amerika.

In reactie hierop worden anti-bendewetten opgesteld, oude anti-maffiawetten afgestoft, speciale politie-eenheden opgericht en zijn de afgelopen maanden honderden bendeleden gearresteerd. In Boyle Heights is een samenscholingsverbod van kracht. In Montgomery County is bij het begin van het schooljaar aan iedere school een eigen politieagent toegewezen.

Het is onvoldoende om het geweld te stoppen, zeggen politici, ordehandhavers, jeugdwerkers en de jongeren zelf. ,,Moord is moord. We hebben voldoende wetten om iemand daarvoor vast te zetten. Maar het gaat om het voorkomen van die moord'', zegt oud-politiesergeant Wes McBride. Hij was 28 jaar lang de bende-specialist bij de Los Angeles County Sheriff's department.

Hij noemt bendevorming in eerste instantie ,,een maatschappelijk probleem''. Ook anderen spreken over een integratieprobleem. De huidige generatie bendeleden bestaat veelal uit kinderen van immigranten uit Midden-Amerika. Ze zijn de Engelse taal nauwelijks machtig. De gesprekken met jongeren voor dit verhaal werden ten dele in het Spaans gevoerd. Ze worden op school uitgesloten van naschoolse activiteiten, doordat veel van hen illegaal in de VS zijn. Hun ouders werken hard om de Amerikaanse droom te realiseren en zien niet dat het leven op straat hun kinderen verandert.

,,Ik voelde me alleen'', zegt Juan (18). Zenuwachtig draait hij aan zijn grijze T-shirt terwijl hij vertelt. Uit vrees te worden herkend door rivaliserende bendes, of leden van zijn MS-13 groep die hij probeert te verlaten, wil hij zijn achternaam niet geven. Op zijn dertiende volgde Juan zijn ouders vanuit El Salvador naar de VS, vastbesloten om hier arts te worden, of advocaat. Hij ontdekte al snel dat hij door het taalprobleem het tempo op school niet kon bijbenen en als illegaal niet in aanmerking kwam voor verdere scholing. ,,Zonder papieren heb je geen toekomst.''

Het was makkelijk lid te worden van MS-13, vertelt hij. ,,Ze komen gewoon naar je toe.'' De bende gaf hem geborgenheid en het respect dat hij zocht. ,,Ik voelde me een groot man. Ik voelde dat ik macht had, weet je, alsof iedereen respect voor me had. En ik was niet meer alleen, ik had vrienden.'' Toen die vrienden hem vroegen MS-13 te vertegenwoordigen bij een vuistgevecht – en hij verloor – ontdekte hij de nadelen. ,,Ik werd van school gestuurd en heb gevangen gezeten. En weet je, niemand kwam me opzoeken.'' Hij is nog steeds verontwaardigd. ,,Nu heb ik geen vrienden, een strafblad en geen opleiding. Ik ben nu nog eenzamer dan voordat ik me bij hen aansloot.''

Het is die spiraal van eenzaamheid, het gevoel buitengesloten te worden in de samenleving en het daardoor afglijden in criminaliteit waar lokale autoriteiten iets aan proberen te doen. Alleen repressie werkt niet, zegt Doug Duncan, na de burgemeester de hoogste bestuurder van Montgomery County. Hij is een forse man, die zich duidelijk zorgen maakt over problemen van de latino-immigranten in zijn regio. Duncan is net terug van een reis naar El Salvador en zag daar de gevolgen van het bendegeweld. Nadat het aantal aan bendes gerelateerde misdrijven in de jaren negentig uit de hand liep in Los Angeles, maakten de VS versnelde uitzetting van criminele immigranten mogelijk. Het resulteerde in de deportatie van duizenden bendeleden naar Midden-Amerika, die eenmaal teruggekomen hun praktijken voorzetten. De Hondurese, Guatemalteekse en Salvadoraanse regeringen schatten dat de bendes verantwoordelijk zijn voor tweederde van de moorden in de regio. In deze landen is alleen al het lidmaatschap van een bende (de leden zijn veelal aan hun tatoeages te herkennen) strafbaar.

,,We moeten laten zien dat het leven buiten de bende even aantrekkelijk is en dat er een alternatief is'', meent Duncan. Hij spreekt over repressie, interventie en preventie, over samenwerking tussen lokale bestuurders, families en hoopt vooral op federale aandacht voor het probleem. ,,Nu hebben we de kans om iets te doen. Doen we niets, dan is het hier over een aantal jaar net zo erg als in El Salvador. We moeten bendeleden helpen om uit dat leven te stappen.''

Dat is vragen om problemen, lacht `OC' Leifel Jackson. Hij is een van de oprichters van de Crips, een zwarte jeugdbende die in de jaren tachtig en negentig Los Angeles teisterde, en een van de laatste nog levende of niet gevangen genomen `OCs'. Om haar zoon uit de problemen te halen, verhuisde het gezin naar Arkansas, waar Jackson een nieuwe tak van de Crips begon. Hij zat acht jaar gevangen wegens drugshandel, bijbehorend geweld en rekrutering van tienjarige jongens voor zijn handel, en is nu jongerenwerker. ,,Ik had nooit geaccepteerd dat iemand eruit stapte. En zeker niet als ze dat leven vervolgens dissen. Dat vraagt om klappen en erger.''

Hij adviseert jongeren ,,positieve dingen'' te gaan doen, en zich zo langzaam te distantiëren. ,,Het is moeilijk. Rappers verheerlijken op tv het leventje dat je als bendelid leidt, maar het is geen goed leven'', zegt hij. ,,Uiteindelijk zal niemand je missen. In een bende ben je alleen maar bezig met overleven en je eigen huid te redden. Ze gaan echt niet op de deur kloppen om te vragen waar je blijft.''

Dat is ook de theorie van Luis Cardona. Op een honkbalveld in Washington DC, een neutrale zone tussen MS-13-gebied en de barrio van de Latino Kings, gooit hij geduldig een bal naar twee jongens. Hij heeft de merktekens van een oud-bendelid: tatoeages en littekens van steekpartijen en kogelwonden. Cardona werd vijfmaal beschoten en in 1992 werd een van zijn beste vrienden gedood. ,,Ik beloofde zijn moeder dat ik iets zou doen om te zorgen dat dit anderen niet overkwam.'' Hij bemiddelt sindsdien tussen bendes en ziet toe op de totstandkoming van wapenstilstanden. Maar vooral probeert hij jongeren te laten zien dat er een leven buiten dat van een bendelid is.

Hij neemt ze mee naar musea, naar Capitol Hill om te laten zien hoe het daar aan toe gaat, naar de universiteit waar hij nu werkt. Hij noemt het het ,,uitstralen van positieve energie''. ,,Het gaat om keuzes. Op een dag wordt ze gevraagd om mee te gaan, of als ze al in een bende zitten om mee te doen aan een overval. Dan hoop ik dat ze inzien dat ze niet mee hoeven te doen.'' Cardona heeft succes. ,,Laatst werd ik midden in de nacht gebeld. Een van de homeboys stond in een telefooncel. Hij was net gevraagd mee te doen aan een drive-by shooting. Door met mij te praten, maakte hij de juiste keus.''

`Geen vrienden, een strafblad en geen opleiding'