Cees Veerman: De landbouwsubsidies zullen gaan verdwijnen

De landbouwsubsidies moeten wel weg, maar niet meteen. Dat is niet fair tegenover de boeren, zegt Cees Veerman, minister van Landbouw tegen Roel Janssen.

Wat moet ik doen als ik in aanmerking wil komen voor Europese landbouwsubsidies?

,,Dan moet je granen of oliehoudende zaden zoals koolzaad, zonnebloemen en vlas gaan verbouwen. Of zuivelproducten exporteren. Maar met subsidies is niet gezegd dat je bedrijfsresultaat positief is. Die subsidies zijn bij lange na niet genoeg om de exploitatiekosten van boerenbedrijven te dekken.''

Dan kun je die bedrijven beter sluiten.

,,Er sluiten al tien boerenbedrijven per dag in Nederland en in andere landen nog veel meer. In Polen gaat het met de snelheid van het licht, in Frankrijk en Duitsland gaat het ook hard. We hebben het nu trouwens over de gesubsidieerde sectoren, maar het merendeel van de Nederlandse boeren en tuinders houdt zonder subsidie de broek op.''

Als de subsidies – jaarlijks 43 miljard euro – verdwijnen, is er in Europa dan geen bedrijf dat rendabel kan blijven bestaan?

,,Dan wordt het heel moeilijk. Het hangt af van de schaalgrootte en de variatie in het productiepakket. Als je een `gemengd bedrijf' hebt met bijvoorbeeld granen en daarnaast aardappelen en uien, waarvoor je geen subsidie krijgt, dan kun je het wel volhouden.''

Uw landbouwbedrijven in Frankrijk en Nederland hebben ook subsidies ontvangen – 180.000 euro in de afgelopen vijf jaar. Waar is dat geld gebleven?

,,Die subsidies steek je niet in je zak, ze komen ten goede aan de bedrijfsexploitatie. Er staan bedrijfskosten tegenover. Het afgelopen jaar is de exploitatie trouwens negatief geweest. ''

Waren de boerderijen van Veerman zonder subsidies gesloten?

,,Er zijn heel wat bedrijven, ook grote landbouwbedrijven in Nederland, die zonder subsidie onder nul gaan.''

En daarom wilt u het subsidiestelsel handhaven.

,,Ik heb altijd gezegd: de subsidies zullen op termijn verdwijnen. Er zullen bedrijven zijn die zich op de wereldmarkt oriënteren. Die zullen dat zonder subsidie moeten doen. Dat leidt tot verdere schaalvergroting. De vraag is of dat in Nederland kan, en of dat wenselijk is.''

De Evert Vermeer Stichting (EVS, stichting voor ontwikkelingsvraagstukken, gelieerd aan de PvdA) heeft een lijst gepubliceerd van de begunstigden van de EU-landbouwsubsidies. De toptien van de lijst bestaat uit multinationale ondernemingen. Geen landbouwbedrijven, maar Nestlé, Mars, Shell, KLM, Schiphol en bierbrouwerijen strijken miljoenen op. Het bevestigt de overtuiging dat de subsidies naar de verkeerde partijen gaan.

,,Dat is een misvatting.''

Die cijfers komen toch van uw ministerie?

,,Ja, die cijfers zijn ook juist. Maar neem de zuivelbedrijven. Zij exporteren melkpoeder en boter uit Nederland. Daar krijgen ze exportrestituties voor. Die subsidies keren ze uit in de melkprijs aan de melkveehouders. Bij de brouwers is het precies hetzelfde. Als zij in het buitenland bier verkopen, verkopen ze gerst. De bijdrage die ze ontvangen gaat naar de graanboeren. Als Mars candybars buiten Europa verkoopt, verkoopt het suiker. KLM krijgt voor de koekjes die ze serveren een restitutie, omdat de KLM naar het buitenland vliegt. Schiphol heeft braaksteun gekregen voor het onttrekken van grond aan landbouwgebruik.''

Heeft Schiphol landbouwsubsidies gekregen voor de aanleg van de Polderbaan?

,,Ja.''

Maar dat illustreert toch dat de landbouwsubsidies aberraties zijn!

,,Het zijn merkwaardige uitwassen van algemene regels. Ze voldoen aan de regels; die steun is rechtmatig. De vraag is: moet je er zo mee doorgaan?''

De EVS is van mening dat ze ten koste gaan van de belangen van boeren in ontwikkelingslanden.

,,De exportsubsidies hebben negatieve effecten. Maar we zijn bezig ze geleidelijk af te schaffen. Dat is een belangrijke concessie die Europa gaat doen in het WTO-overleg (nieuwe ronde van handelsliberalisatie - red.). De volledige liberalisering van het Europese landbouwbeleid heeft een klein effect op ontwikkelingslanden. Volgens studies levert het een welvaartswinst op van zo'n 10 miljard euro voor alle ontwikkelingslanden samen. En ten slotte heeft de EU al toegezegd dat ontwikkelingslanden vanaf 2009 onbeperkte toegang tot de Europese markt hebben.''

De Wereldbank schat dat bedrag volgens mij veel hoger in, groter dan alle westerse ontwikkelingshulp bij elkaar. Maar waarom wilt u dan nog wachten tot 2013 om het landbouwbeleid te hervormen?

,,Mijn stelling is dat boeren die zich na 2013 op de wereldmarkt richten, dat op eigen kracht moeten doen. Dat leidt tot schaalvergroting, in sommige gebieden tot heel grote schaal. Dat kunnen grote akkerbouwers zijn, of melkveehouders. Maar in gebieden waar dat niet kan, is de vraag: willen we het landschap of de productie van bepaalde gewassen instandhouden? En hoe kunnen we een vitaal platteland gestalte geven? Als de markt de boer niet betaalt voor een dienst waar de maatschappij wel om vraagt, bijvoorbeeld een mooi landschap, dan moet de overheid dat blijven doen.''

Dat had toch ingebracht kunnen worden in de onderhandelingen deze zomer over de begroting van de EU voor de jaren 2006-2013?

,,Nee, want in de landbouwsector hebben investeringen een lange horizon. Je kunt niet gerst zaaien en na twee maanden besluiten dat je zonnebloemen wilt. De aanpassingsprocessen zijn lang.''

Deze zomer heeft u binnen het kabinet gedreigd om op te stappen als Nederland van standpunt zou veranderen en Groot-Brittannië zou steunen met een oproep tot herziening van het landbouwbeleid.

,,Om de doodeenvoudige reden dat we in 2003 met de boeren een termijn van tien jaar hebben afgespoken om de subsidies te ontkoppelen van de productie. Dan kun je niet na een paar jaar zeggen: het moet sneller. Het is een redelijke overgangsperiode, daar was iedereen in Europa het over eens.''

In de politieke commotie die vorige maand uitbrak over uw betrokkenheid bij uw bedrijven, werd een verband gelegd tussen Veerman als ontvanger van subsidies en Veerman als minister die tegen het tempo van afbouw van subsidies is.

,,Als ik bij mezelf bespeur dat dat van invloed is, moet ik onmiddellijk het veld ruimen. Dat zal ik doen ook. Ik zit hier niet uit ambitie om minister te zijn, maar omdat ik vond dat ik het moest doen. Het is juist dat de zoon van Veerman subsidies krijgt. Maar wil ik daarom het tempo van de hervormingen niet versnellen? Ten eerste maak ik dat niet alleen uit, dat bepalen 24 collega's met mij.''

U had medestanders kunnen zoeken.

,,Mijn taxatie is dat er niet veel steun voor zou zijn geweest. Ik denk dat de Britten en wij de enigen zouden zijn geweest. Maar ten tweede heb ik mijn eigen standpunt. En dat is dat we afspraken met de boeren hebben gemaakt en dat we het belangrijkste punt voor Nederland, verlaging van onze nettobetalingen aan Brussel, op een andere wijze kunnen bereiken.''

Hoe dan?

,,Met een systeem van verplichte cofinanciering. Dan zijn landen verplicht zelf een deel van de landbouwsteun te verstrekken en dan kunnen ze veel meer bepalen voor welke activiteiten die steun wordt verleend.''

Deze gedeeltelijke terugkeer naar een nationaal landbouwbeleid gaat ook pas in 2013 in.

,,Wat mij betreft kan dat eerder. Ik zeg ook tegen de boeren: hou er rekening mee, het systeem gaat veranderen. Dat gaat echt gebeuren.''

U bent in opspraak gekomen doordat u openheid gaf over ontvangen subsidies. En toen bleek er van alles niet te kloppen in de wijze waarop u afstand had gedaan van uw zakelijke belangen toen u minister werd.

,,Het ging om het vermeende belangenconflict. Maar of mijn bedrijven rechtmatig gebruikmaken van landbouwsubsidies, wordt beoordeeld door degenen die de subsidies toekennen. Dat gebeurt in Brussel en dat gebeurt heel precies.''

Het ging ook over de toepassing van regels voor bewindslieden. In de Tweede Kamer kwam u met uw uitleg over de administratieve fouten makkelijk weg.Is de `affaire-Veerman' een voorbeeld van de nationale `sorry-cultuur'?

,,Materieel gezien waren het kleinigheden, maar in de beeldvorming was het gigantisch. Je moet in alle objectiviteit zeggen: goed, ik heb handtekeningen verkeerd gezet. Ik heb vijf adviseurs. Ze zeggen tegen me: dat moet zo en ik doe dat. Maar die mensen maken fouten. Ik had moeten kijken of het wel goed zat. C'est ça. Ik weet nu nog beter dan voor die tijd: als je in de politiek gaat, zit je in een glazen huis. Maar als dit de maat der dingen is, wie durft er dan nog in de politiek te gaan? Als ik dit van tevoren had geweten, had ik het niet gedaan.''