Arm? Minder kans op een kind

Behandelingen om de vruchtbaarheid te bevorderen moeten volledig worden vergoed, vinden medici en patiënten. ,,Je zou kunnen zeggen dat bepaalde groepen uit de bevolking worden gediscrimineerd.''

De vruchtbaarheidsbehandelingen van Sandra Schutrups (30) uit Hoogezand zijn zo duur dat zij en haar man er mee moesten stoppen om weer wat geld te sparen. ,,Met hulp zwanger worden kost een aardig kapitaaltje, dat moet je maar op kunnen brengen'', zegt Sandra's vriend Bernard Meijer (34). ,,Voor ons werd het gewoon te prijzig.''

Sinds 2004 moeten paren hun eerste IVF-behandeling en hormoonpreparaten zelf betalen. De kosten daarvan kunnen oplopen tot enkele duizenden euro's. Een ruime meerderheid van de Tweede Kamer vindt dat hier te veel mensen de dupe van worden. CDA, VVD, PvdA, GroenLinks en SP dienen naar verwachting volgende week een motie in om mensen die ongewild kinderloos blijven en IVF niet kunnen betalen te steunen.

Minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) heeft de vruchtbaarheidsbehandelingen uit het basispakket voor de zorg gehaald om jaarlijks ongeveer dertig miljoen euro te besparen. Alleen de tweede en derde IVF-behandeling met bijbehorende hormonenkuur worden vergoed. De bewindsman wil daar niet aan tornen. In een overleg met de Kamer, afgelopen week, zei hij bovendien dat het ,,totaal onverantwoord'' zou zijn om zorgverzekeraars vlak voor de invoering van het nieuwe zorgstelsel ,,op de valreep'' op te zadelen met een aanpassing van de polis.

Dat de reageerbuisbevruchting niet meer vanaf de eerste behandeling wordt vergoed, evenals de begeleidende hormoonpreparaten, heeft zichtbare gevolgen. Voor het eerst in de geschiedenis van de in vitro fertilisatie (IVF) is het aantal behandelingen gedaald, zegt B. Fauser, hoogleraar voortplantingsgeneeskunde en als gynaecoloog verbonden aan het UMC Utrecht. ,,Dat kan geen toeval zijn.''

Fauser zegt dat er ongeveer 15.000 IVF-cycli per jaar waren toen deze nog wel werden vergoed. ,,Dat is met enkele duizenden afgenomen. Dat komt omdat veel mensen het niet kunnen betalen'', aldus Fauser. Minister Hoogervorst kan de daling bevestigen, maar heeft naar zijn zeggen nog geen totaalbeeld. In vier van de dertien klinieken is de stand van zaken opgemaakt. Daar is het aantal behandelingen licht afgenomen van 5.780 tot 5.560.

Hoogleraar en gynaecoloog F. Helmerhorst van het Leids Universitair Medisch Centrum ziet een duidelijke daling van patiënten in zijn praktijk, maar hij is voorzichtig met conclusies. ,,We hadden eerst een enorme lange wachtlijst, tot wel anderhalf jaar. Die is nu zo goed als verdwenen. Dat het aantal behandelingen is afgenomen heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat mensen met lage inkomens nu zelf moeten betalen. Maar zeker weten we het niet. We zien ook minder mensen van buitenlandse afkomst.''

De specialisten Fauser en Helmerhorst spreken beiden van een ongewenste tweedeling in de gezondheidszorg. ,,Ik denk niet dat er iemand is, die durft te zeggen dat dit gewenst is. Je zou kunnen zeggen dat bepaalde bevolkingsgroepen worden gediscrimineerd'', meent Fauser. Momenteel heeft één op de zes stellen hulp nodig om een zwangerschap tot stand te brengen. Sommige gynaecologen verwachten dat dit aantal in de toekomst alleen maar zal stijgen wegens overgewicht en toename van geslachtsziekten onder jongeren.

Volgens Fauser en Helmerhorst zijn er andere manieren zijn om te bezuinigen. ,,Kosten kunnen omlaag door het aantal meerlingen terug te dringen'', stelt Fauser. ,,Als je slechts één embryo terugplaatst bij de vrouw, verminder je de kans op meerlingen en de daarmee gepaard gaande complicaties. Op die manier kan je IVF voor iedereen toegankelijk houden.'' Helmerhorst constateert dat dat in klinieken al steeds gebruikelijker is en dat hierdoor al enorm veel kosten worden bespaard. ,,Eén embryo terugplaatsen kost veel minder geld.''

Sandra Schutrups en Bernard Meijer uit Hoogezand begonnen in september 2003 met een hormoonbehandeling om Sandra's eitjes te laten groeien. De eerste maanden betaalde hun verzekeraar de rekening nog. Maar vanaf 2004 moesten zij de medicijnen zelf betalen. Meijer: ,,Bij de apotheek hoorden we dat we de middelen niet meer vergoed konden krijgen.''

Daar schrokken ze van. Meijer: ,,Een pompje met een ampul dat acht dagen hormonen afscheidt, kost al 492 euro. Dat moet je gebruiken tot je zwanger bent. Wij moesten stoppen omdat het geld op was. Nu hebben we weer wat gespaard en zijn we sinds een week opnieuw begonnen. We hopen dat Sandra na die kuur spontaan zwanger raakt. Aan IVF kunnen we nog helemaal niet denken. We hebben geen idee waar we het geld vandaan zouden moeten toveren.''

Schutrups werkt als oproepkracht in de kinderopvang, Meijer is productiemedewerker van een fabrikant van incontinentieluiers. ,,We zouden best geld van een bank willen lenen, maar dan ben je nog steeds aan het aflossen als het kind er is'', zegt Meijer.

Hij vindt het jammer dat er ,,een kloof onstaat tussen arm en rijk''. ,,Het is toch raar dat je wel kinderen kunt krijgen als je rijk bent en niet als je weinig geld hebt?''