Achter het Nobelnet

Barry Marshall en Robin Warren wonnen deze week de Nobelprijs omdat ze in 1982 de bacterie ontdekten die maagzweren veroorzaakt. Die bacterie was drie jaar daarvoor ook al gezien door Guido Tytgat, hoogleraar gastro-enterologie aan de Universiteit vam Amsterdam. Alleen begreep Tytgat toen niet wát hij zag. Nu zegt hij: ``Had ik maar geweten dat ik de bacterie langer had moeten doorkweken.''

Hij vond de bacterie in de magen van studenten die als proefpersonen meededen aan een onderzoek naar een nieuw medicijn. Maar hij dacht dat het niet kón – een bacterie in de maag. In een interview met deze krant, bijna drie jaar geleden, zei hij dat hij zijn hele studie gebrainwasht was met het idee dat de maag steriel was. ,,In de maag záten geen bacterieën, want bacteriën kunnen niet tegen zuur.''

Tytgat probeerde de bacterie uit de magen van de studenten op te kweken in petrischalen, maar het mislukte steeds weer. Na twee dagen zag hij alleen maar bacteriën die al op die petrischalen hadden gezeten. Hij publiceerde een artikel, in The Lancet, over een patiënt met maagkanker bij wie hij diezelfde bacterie ook had gezien. Maar in die bacterie had hij, door zijn eerdere ervaringen, verder geen interesse meer.

Barry Marshall had er wél interesse in. Guido Tytgat: ``Hij belde me op toen hij dat artikel had gelezen. Hij zei dat ik langer moest kweken. Hij kwam naar Amsterdam om mijn coupes (stukjes weefsel) zien. En toen vertelde hij dat bij hem een laborante kort daarvoor op de donderdag voor Pasen was vergeten de petrischalen weg te gooien. Toen ze op dinsdag terugkwamen, zagen ze een uitgebreide groei van een bacterie die ze niet konden thuisbrengen.'' In de coupes van Tytgat zag Marshall precies dezelfde bacterie. Door combinatie met resultaten van ander onderzoek stelden ze vast dat deze bacterie de oorzaak van maagzweren moest zijn.

Tytgat zei drie jaar geleden dat Marshall volgens hem geen Nobelprijs verdiende. ``Daarvoor moet iemand een researchlijn uitzetten, een gestage weg omhoog bewandelen.'' De ontdekking van de helicobacter pylori was een voorbeeld van `serendipiteit' – een toevalstreffer. Voelt hij zich miskend dat Marshall de Nobelprijs nu wel gekregen heeft? ``Ach'', zegt hij. ``Het belangrijkste is dat die ziekte nu de wereld uitgeholpen is.''