Prijs voor poepende pinguïns

Gisteravond werden in Harvard (VS) de `Ig Nobelprijzen' uitgereikt, voor onderzoek `dat mensen eerst aan het lachen maakt, en daarna aan het denken zet'.

Twee wetenschappers bomen aan de rand van een zwembad over vloeistofmechanica. Ze stellen zich de vraag of ze in siroop langzamer of juist sneller zouden zwemmen. Om deze kwestie voor eens en altijd op te helderen, storten ze ruim 300 kilo van het verdikkingsmiddel E412 in het zwembad. Vervolgens trekken tien wedstrijdzwemmers elk twee baantjes op volle snelheid door de siroop, en – na een douche – door zuiver water in een naastgelegen bad. Ze noteren van elke zwemmer het aantal slagen en de tijd.

Het resultaat (er is geen enkel verschil) publiceerden ze vorig jaar in het tijdschrift van het prestigieuze American Institute of Chemical Engineers. Gisteren stonden de betreffende wetenschappers, Brian Gettelfinger en Edward Cussler in zwembroek voor een 1.200 koppig publiek op het podium van Sanders Theatre van Harvard University (Cambridge, Massachusetts) om een Ig Nobelprijs in ontvangst te nemen.

Deze onderscheiding, die jaarlijks aan tien (groepen) wetenschappers wordt uitgereikt voor onderzoek `dat mensen eerst aan het lachen maakt, en daarna aan het denken zet' is de satirische tegenhanger van de Nobelprijs. Toch zijn de Igs niet minder prestigieus, want volgens ceremoniemeester Marc Abrahams (49) die samen met zijn `Ig Nobel Board of Governors' de winnaars dit jaar voor de 15de keer uit meer dan 5.000 nominaties selecteerde, ,,zijn er steeds meer wetenschappers die zichzelf nadrukkelijk voordragen en er alles aan doen om de prijs te krijgen''. De uitverkorenen komen oog in oog te staan met echte Nobelprijswinnaars die de prijs – een goedkoop knutselwerkje – overhandigen.

Ook dit jaar zijn de meeste winnaars naar Harvard gekomen om de traditionele regen van papieren vliegtuigjes op zich neer te laten dalen. De winnaars van de literatuurprijs ontbreken. Het zijn de Nigeriaanse internetondernemers die met hun e-mails miljoenen lezers hebben laten kennismaken met de blaartrekkende verhalen over Barrister Jon A Mbeki Esq., Mrs. Stella Sigcau, General Sani Abacha en Mr. Moses Odiaka – wie kent ze niet, de kleurrijke karakters die slechts een beetje geld nodig hebben om toegang te krijgen tot de onmetelijke rijkdom waar ze recht op hebben en die ze graag met hun geldschieters willen delen. De overige winnaars waren er wel en zorgden voor een avondje vrolijke wetenschap.

James Watson kreeg de prijs voor landbouwgeschiedenis op basis van `The Significance of Mr. Richard Buckley's Exploding Trousers' (Agricultural History 78, 2004), een studie naar het gebruik en de maatschappelijke gevolgen van natriumchloraat als middel ter bestrijding van Jacobskruiskruid in Nieuw Zeeland gedurende de jaren tussen de wereldoorlogen. Het bestrijdingsmiddel was zeer effectief maar ook uiterst explosief, zo bleek na de spontane ontploffing van de broek van Mr. Buckley (een fervent gebruiker van het goedje) die voor het haardvuur te drogen hing.

De natuurkundeprijs ging naar John Mainstone en wijlen Thomas Parnell voor het uitvoeren en geduldig volgen van een experiment dat in 1927 begon waarbij een kwak gestolde zwarte teer door een trechter druipt, met een snelheid van gemiddeld één gevallen druppel in negen jaar (European Journal of Physics 5, 1984). En wat te denken van Claire Rind en Peter Simmons die de activiteit van een bepaalde zenuwcel van sprinkhanen in kaart brachten terwijl die insecten naar verschillende scènes uit de film Star Wars keken (Journal of Neurophysiology 68, 1992). Zinloos onderzoek? ,,Zeker niet!'' zegt dr. Rind. ,,De loodrecht op de sprinkhanen aanvliegende Tie Fighters gaven de beste resultaten, en die zijn gebruikt in een model dat botsen bij auto's voorkomt.''

Mijn persoonlijke favorieten onder de winnaars zijn Benno Meyer-Rochow en Jozsef Gal die de vloeistofdynamicaprijs kregen voor `Pressures produced when penguins pooh' (Polar Biology 27, 2003), waarin zij basale natuurkundige principes gebruikten om de druk te berekenen die een pinguïn opbouwt om zijn ontlasting (in één ferme straal) over een afstand van 40 centimeter weg te spuiten, om zijn nest en zijn jong niet te bevuilen. Het gaat hierbij om 450 millimeter kwikdruk, en dat is heel wat meer dan de druk die mensen gebruiken om te poepen.

Voor alle winnaars: www.improbable.com