`Pilot X' door NDT soms sensationeel

Hoe rekbaar is een lichaam? Die vraag lijkt ten grondslag te liggen aan Pilot X, een groepswerk waarmee de Canadese choreografe Crystal Pite haar entree maakt bij Nederlands Dans Theater I. Het antwoord luidt: zeer rekbaar, op het ongelooflijke af. Torso's hellen vervaarlijk achterover, onderarmen draaien als razende propellers en lijven staan scheef als de Toren van Pisa. Gastchoreografe Pite benut de fysieke capaciteiten van de dansers optimaal, in solo's, korte duetten en kwartetformaties, onderbroken door een grote, wat amorfe groep van krioelende wezens. Een heldere of hechte structuur ontbreekt nadrukkelijk. De choreografie is samengesteld als een organisch weefsel, waarbij het een uit het andere voortvloeit.

Een wat mechanische, donkere sound met kitscherige zoete klanken van Owen Belton accentueert de licht ongrijpbare sfeer van met name de groepsdelen. De massa heft soms de armen pathetisch ten hemel of vouwt de armen ineen als geknakte vleugels. Dat zijn de meest beeldende momenten. De deels uit improvisaties ontstane duetten zijn soms studieus, soms merkwaardig realistisch.

In zijn geheel is Pilot X wat langdradig. Sommige overgangen zijn ronduit onbeholpen. Daaraan kun je zien dat deze voormalige Frankfurt-Ballett-danseres, die in Vancouver met succes de groep Kidd Pivot leidt, nog onervaren is in het werken met een grote groep. Maar bij vlagen is de dans sensationeel en intrigerend.

Van Pites voornaamste leermeester, William Forsythe, nam NDTI opnieuw een bestaand werk op. De uit Frankfurt verdreven grootmeester van het postmoderne ballet parkeert momenteel her en der zijn oeuvre – terecht ook bij NDT, waar hij in de jaren zeventig zijn eerste meesterwerken maakte. Of Any If And uit 1995 is een kleinschalig werk uit zijn laatste,experimentele Frankfurt-periode. Met twee lezers en twee dansers combineert hij tekst en choreografie. Het lichaam behandelt hij als een complex samengestelde frase. Klank, woord, punt en komma worden vertaald tot een omhoog schietend been, een val of een subtiele aanraking door een hand. Het sobere decor wordt gevormd wordt door een plafond van losse woorden – ,,body of/ texture/ rare /all in /nothing'' – die ook in een andere samenstelling geen betekenis krijgen. Nu mogen taal en teken los staan, toch illustreert Forsythe in Of Any If And – fenomenaal uitgevoerd door Valentina Scaglia en Mehdi Walerski – juist hoe de vorm wel degelijk logisch aansluit bij het concept.

Tegenover deze twee droge dansstukken biedt Safe as Houses (2001) goed tegenwicht. In dit magische `verschijn en verdwijn'-ballet van Paul Lightfoot en Sol León spreekt de dans voor zich: elke lichaamswending is meeslepend en opwindend, de opgeroepen spanning dwingend, onontkoombaar. Met het doorleefde trio Nancy Euverink, Stefan Zeromski en Yvan Dubreuil als supertop binnen deze excellente groep van dansers.

Nederlands Dans Theater I. 1. Pilot X. Choreografie: Crystal Pite. 2. Of Any If And (William Forsythe). 3. Safe As Houses (Lightfoot/León). Gezien: 6/10, Lucent Danstheater, Den Haag. Aldaar 7, 8, 14, 15/10. Tournee t/m 3/12. Inl.: (070) 8800100 of www.ndt.nl