Kamer gaat dan toch tbs-stelsel onderzoeken

De parlementaire commissie die het tbs-stelsel gaat onderzoeken, is eindelijk rond. Van de aanvankelijke opwinding is weinig over.

Groot was de verontwaardiging, in juni van dit jaar. Tbs'er Wilhelm S. (40) ontsnapte uit een kliniek. Na een week hield de politie hem aan. Hij bekende in de tussentijd een 73-jarige man te hebben vermoord.

Minister Donner (Justitie, CDA) moest in een opgewonden Tweede Kamer direct uitleg geven. Donner beloofde het verlofsysteem voor tbs'ers aan te passen. De Kamer nam daarbij een motie aan van de PvdA en coalitiepartij VVD. Er moest een parlementair onderzoek komen naar de tekortkomingen van het tbs-stelsel. De initiatiefnemers, PvdA-er Aleid Wolfsen en VVD-er Frans Weekers vermoedden dat er structurele fouten in het tbs-stelsel zitten.

Vier maanden later heeft Weekers, ,,er echt de balen van''. Hij verwijt coalitiepartner CDA het onderzoek ,,zo lang mogelijk getraineerd'' te hebben. ,,De ene keer gaat het over wie voorzitter moet worden, dan weer om de samenstelling van de commissie. Ik heb het gevoel dat het CDA probeert de eigen minister vrij te houden.'' Collega Jan de Wit (SP): ,,Het gaat dezelfde kant op als met de brede maatschappelijke discussie over Europa. Eerst is er grote onrust en vervolgens haakt iedereen af.''

Deze week is een voorlopig einde gekomen aan een maandenlange politieke strijd. Voorzitter wordt Arno Visser (VVD). De Kamerleden Ciska Joldersma (CDA) en Nebahat Albayrak (PvdA) zullen ook in de commissie plaatsnemen, samen met Krista van Velzen (SP) en een lid van de GroenLinks-fractie. De secretarissen van de Kamerfracties zullen dat naar alle waarschijnlijkheid dinsdag formeel besluiten.

Lang was de verwachting dat justitie-specialist Weekers (VVD) de commissie zou gaan leiden. Weekers wilde dat echter alleen doen als zijn justitie-collega's van CDA en PvdA (Sybrand van Haersma Buma en Aleid Wolfsen) óók in de commissie zitting zouden nemen. Die dachten er precies zo over: ofwel allemaal enkele maanden in de commissie, ofwel geen van allen. De Kamerleden wilden liever hun handen vrijhouden om met Donner in debat te gaan over de eventuele actualiteiten.

Al vanaf het begin maakte minister Donner duidelijk dat hij wilde dat een parlementair onderzoek zich zou richten op het toekomstig tbs-beleid. De minister voelde niets voor de politieke risico's van een onderzoek dat zich naar het huidige tbs-beleid en de mogelijke tekortkomingen daarin. Mede hierdoor stapelde de onenigheid over de commissie zich snel op. Zowel CDA als VVD claimden aanvankelijk `aan de beurt' te zijn voor het voorzitterschap van de commissie. Pas toen fractiesecretaris Pieter Hofstra (VVD) met een lijstje commissies kon aantonen dat de VVD lang geen voorzitter had mogen leveren, ging het CDA akkoord met een VVD'er aan het hoofd.

Dit was een vertragingstactiek, zeggen andere partijen, bedoeld om de politieke gevoeligheid uit het onderwerp te krijgen. Bovendien bedong het CDA dat niet alleen het justitiële deel van het systeem waarvoor minister Donner verantwoordelijk is maar ,,de hele tbs-keten'' onderzocht wordt. Kamerlid Ciska Joldersma (CDA), tevens commissielid: ,,We willen niet geïsoleerd naar de tbs'ers kijken, maar naar het hele gevangeninswezen en de gezondheidszorg. We weten bijvoorbeeld dat verslaving een groot probleem is bij delinquenten. We wilden met de commissie wegblijven bij de incidentenpolitiek, daarom gaan we het integraal bekijken.''

Naarmate de maanden vorderden, verdween het enthousiasme onder de kleine fracties. Hoewel aanvankelijk alle partijen op de LPF na een parlementair onderzoek steunden, dreigden zij hun medewerking aan de commissie stop te zetten. Tijdgebrek was de belangrijkste formele reden voor coalitiepartij D66 en de ChristenUnie. Alleen GroenLinks en SP hebben deze week toegezegd iemand te zullen leveren voor de commissie. Als zij dat niet hadden gedaan, had de commissie te weinig leden gehad. Ze nemen nu alsnog plaats, omdat het ,,flauw'' zou zijn niet mee te doen aan zo'n belangrijke commissie, zegt Marijke Vos (GroenLinks).

De tactiek van het CDA het onderzoek vertragen en de opzet zo breed mogelijk maken heeft dus succes gehad, zegt Kamerlid Weekers (VVD). ,,In de oorspronkelijke motie uit juni dit jaar staat dat er rond de jaarwisseling een conclusie moest zijn. Dat gaan we dus nooit meer redden.'' De commissie zal naar verwachting voor de zomer van 2006 rapporteren.