Ik hou van verliezers

In de films van Carlos Sorin acteren mensen die nooit eerder voor een camera hebben gestaan. Zo speelt in `Bombón El Perro' een parkeerwachter de hoofdrol. ,,Ik vertel het liefste een verhaal over verliezers.''

et is rond het middaguur. Vandaar. Rookpluimen en de lucht van warm vlees dwarrelen alle kanten op. Langs de provinciale weg ten noorden van Buenos Aires stoken om de paar honderd meter mannen vuurtjes en braden lappen vlees. In de berm staan gammele stoeltjes en met plastic gedekte tafeltjes waar klanten voor minder dan twee euro een biefstuk eten of een broodje worst wegkauwen.

De massieve ketting om het houten hek dat toegang geeft tot landgoed La Estrella (De Ster) zit inderdaad niet op slot en kan met enig gemanoeuvreer worden verwijderd. Een slingerweg tussen enorme bomen leidt naar de villa waar een zwerm kleine hondjes de bezoeker opwacht. Schnautzers schieten links en rechts voorbij.

,,Er is geen stad ter wereld waar je per vierkante kilometer zoveel filmmakers tegenkomt als in Buenos Aires'', vertelt cineast Carlos Sorin even later als hij in de woonkamer plaats heeft genomen op een bankstel met schapenvacht. Maar deze filmregisseur heeft een uurtje rijden ten noorden van de Argentijnse hoofdstad in ieder geval alle ruimte. Er ligt een zwembad en in het gebouw daarachter zijn zijn werkruimte en een projectiezaaltje. En verderop op dit zeventig hectare grote landgoed grazen zijn eigen koeien. Die eet hij zelf op. ,,Wat moet je anders met koeien'', reageert hij verbaasd.

Er zijn drie beroepsgroepen die op de Argentijnse pampa's disproportioneel goed gedijen. Het achtendertig miljoen inwoners tellende Zuid-Amerikaanse land blinkt uit in de productie van tennisspelers, voetballers en filmregisseurs. Op het Filmfestival van Rotterdam waar Sorin dit jaar voor de tweede keer was, ontmoette hij alleen al zes collega's en landgenoten.

Films maken en filmbezoek zijn routine in Argentinië. De productie van films wordt via nationale en provinciale fondsen nadrukkelijk gestimuleerd. De overheid financierde dit jaar zelfs de oprichting van de eerste bioscoop in het zuidpoolgebied. En Argentijnse films gelden als een belangrijk en kwalitatief hoogwaardig exportproduct dat het imago van het land in het buitenland goed doet.

,,In de jaren dertig was de filmindustrie in Argentinië al goed ontwikkeld. Er werd met Mexico geconcurreerd om het leiderschap in deze regio. Als kind namen mijn ouders me minstens eens per week mee naar de bioscoop om films te zien van de grote Europese meesters. Dergelijke uitjes waren voor de middenklasse heel gewoon. En er zijn nu zoveel filmscholen, universitaire opleidingen of filmcursussen in Argentinië dat er jaarlijks gemiddeld zo'n zeventig speelfilms worden geproduceerd. De kwaliteit daarvan is heel behoorlijk.''

Carlos Sorin (Buenos Aires, 1944) is een goedaardige, kleine man. Hij geldt als een van 's lands meest succesvolle filmmakers. Niemand heeft in Argentinië in ieder geval meer films gemaakt dan Sorin. Hoewel zijn internationale oeuvre vooralsnog beperkt is tot vier speelfilms. Sorin heeft vooral zijn geld verdiend als maker van reclamefilms. In totaal produceerde hij zo'n 1.100 commercials in Argentinië.

Een van zijn succesvolste reclameboodschappen maakte hij in opdracht van een telefoonmaatschappij. Sorin laat de opwinding zien van mensen in een afgelegen dorp in Patagonië die voor de eerste keer van de telefoon gebruik maken. Het is een hilarisch spektakel omdat de bellers – zoals de burgemeester die voor het eerst met zijn moeder telefoneert – ook daadwerkelijk voor het eerst in hun leven een telefoon in handen kregen.

Het procédé voor die reclame is tevens de werkwijze die Sorin hanteert in al zijn speelfilms. De Argentijnse regisseur laat in zijn films bij voorkeur gewone, eenvoudige mensen acteren. Mensen die nooit eerder voor een camera hebben gestaan. En net zoals in zijn beroemde reclamefilm zijn al zijn speelfilms opgenomen in het woeste, oneindig lege decor van het zuiden van Argentinië: Patagonië.

,,Ik maak geen films met grote dialogen'', zegt hij. ,,De gebaren en uitdrukkingen van de acteurs zijn het allerbelangrijkste. En juist in dat opzicht is het expressieve karakter van normale mensen vaak niet te overtreffen door professionele acteurs. Alles moet het liefst zo veel mogelijk lijken op een documentaire. En de werkelijkheid kan niet beter worden nagebootst dan door gewone mensen. Zo maak je films met ontroerende momenten van echte waarheid.''

Uitvoerige casting

Het succes van zijn films is dan ook voor een niet onbelangrijk deel te danken aan de uitvoerige casting. Sorin is maanden bezig met het zoeken naar zijn gewone mensen. Hij plaatst oproepen in lokale media waar duizenden mensen op afkomen. Die worden allemaal gefilmd. En de opnamen bekijkt Sorin in alle gemak op zijn landgoed. ,,Ik zoek mensen die het meeste lijken op een personage dat me voor ogen staat.''

Toch heeft hij voor zijn laatste speelfilm die deze week in Nederland in premiere is gegaan – Bombón El Perro (Bombón – de hond) – uiteindelijk in zijn kennissenkring zijn voornaamste acteur gevonden. Hoofdrolspeler Juan Villegas is in het dagelijkse leven parkeerwachter Juan Villegas. Hij stalt de auto's die klanten bij de ingang van een parkeergarage in de wijk Belgrano van Buenos Aires achterlaten en rijdt ze later weer naar buiten. Jarenlang nam hij ook de autosleuteltjes in ontvangst van Carlos Sorin die naast de garage kantoor houdt.

Villegas speelt in de film een 52-jarige pompbediende en monteur. Na een loopbaan van twintig jaar overkomt hem wat de afgelopen jaren in het door een economische crisis geteisterde Argentinië het tragische lot is van miljoenen mensen: hij wordt ontslagen. Villegas lukt het nauwelijks het hoofd boven water te houden. Zijn leven neemt pas weer een voorspoedige wending als hij van iemand een hond (Bombón) cadeau krijgt. Hij neemt met het dier – een Dogo Argentino – succesvol deel aan schoonheidswedstrijden. De film eindigt met een onverwacht happy ending voor de baas en zeker ook voor zijn hond.

,,Het grote voordeel van het werken met gewone mensen zie je in deze film heel goed als Villegas voor het eerst een prijs wint met Bombón'', zegt de regisseur. En inderdaad, de wezenloos, verlegen en trotse uitdrukking op het gezicht van Villegas als honderden mensen voor hem klappen is aandoenlijk echt. Dit is de reactie van een man die al twintig jaar lang anoniem in een parkeergarage werkt en nooit eerder zo is toegejuicht.

Juan Villegas speelt zo overtuigend zichzelf dat hij op het filmfestival van Nantes is onderscheiden als de beste acteur. Hij reisde met Sorin mee naar het filmfestival van San Sebastian. Dat was na de reis naar Patagonië pas de tweede keer dat hij in een vliegtuig zat. En ook in Argentinië is Villegas voorgedragen voor de prijs van de best debuterende acteur.

Het werken met gewone mensen die van de ene op de andere dag beroemd kunnen worden, is niet zonder risico, heeft Sorin gemerkt. ,,Bij Villegas gaat alles goed. Hij is al op leeftijd en heeft een grote familie die hem omringt. Hij werkt nu weer gewoon in zijn parkeergarage.''

Maar voor sommigen is de plotsklapse introductie op het witte doek nauwelijks te verwerken. In zijn vorige speelfilm Historias Mínimas (2002) speelt een jonge plattelandsvrouw die Sorin ontdekte in een gehucht in Patagonië. ,,Ik heb haar ook meegenomen naar het festival in San Sebastian. En dat is een hip, glamourvol evenement. Met rode lopers, lichten, applaus en champagne. Vanaf dat moment begon zij werkelijk te geloven dat haar leven een heel andere wending zou nemen. Met prinsen te paard. Ze wilde meteen haar hele familie overbrengen naar Spanje.''

De liefde van Carlos Sorin voor de enorme zuidelijke taartpunt van Argentinië dateert uit de tijd dat hij zijn militaire dienstplicht vervulde in de kustplaats Comodoro Rivadavia in de Patagonische provincie Chubut. Patagonië genoot als kind al zijn aandacht door de meeslepende literatuur van natuurvorsers en ontdekkingsreizigers uit dit gebied. De streek heeft een mythische klank. ,,En wat ik er echt mooi vind is die agressieve natuur, de wind, de weidsheid en de leegte. Het is het ideale decor voor een speelfilm. Zeker voor het soort films waar gebaren en stiltes belangrijk zijn. Ik wil beslist niet in Buenos Aires werken. In deze wereld van toenemende globalisering zijn alle steden immers min of meer identiek. Patagonië geeft een film een uniek karakter.''

Vrolijke benadering

Op dit moment werkt Sorin aan het script van zijn vijfde speelfilm. De castings voor nieuwe gewone mensen zijn in het hele land gaande. Ook in een ander opzicht bewandelt de regisseur het vertrouwde pad. ,,In mijn nieuwe film zal zoals altijd worden gereisd. Dat is de enige manier waarop ik een goed verhaal kan vertellen.''

Maar in één aspect zal de nieuwste film in ieder geval anders worden. Sorin verruilt voor de verandering het verlaten Patagonië voor een andere desolate Argentijnse provincie: het noordelijke en tropische Missiones.

Het thema van die film verklapt hij niet. Alleen dat het weer een treurige geschiedenis wordt waar wat hem betreft gul om gelachen mag worden. ,,Aan het einde van het maken van een film leef ik altijd in de overtuiging een komedie te hebben gemaakt. Ik ben bang voor het sentimentele. Maar uiteindelijk merk ik dat mensen het resultaat geheel anders ervaren dan ik bedoelde. Je ziet dat mensen door bepaalde scènes geëmotioneerd raken. En die reacties van mensen die door iets geraakt worden zijn veel sterker dan dat iemand zich heeft geamuseerd.''

De truc is, aldus Sorin, om dramatische thema's op een vrolijke manier te benaderen. ,,Ik vertel het liefste een verhaal over verliezers. Bombón moest gaan over het thema van de werkloosheid. Argentinië heeft altijd een relatief hoge werkloosheid gekend. Maar tijdens de economische crisis die vier jaar geleden uitbrak in Argentinië raakten heel veel mensen praktisch van de ene op de andere dag aan de bedelstaf. Er sliepen opeens dakloze mensen in het portiek voor de deur van mijn kantoor in Buenos Aires. Voor de kerken vormden zich rijen van mensen die voedsel vroegen. Dat was geheel nieuw. Dat leed raakte me.

,,Het beeld van oudere mensen die wanhopig op zoek waren naar werk is indringend. Voor mensen ouder dan vijftig jaar is het verliezen van werk net zoiets als sterven. Men staat in één klap buiten de maatschappij, want een mens is wat hij doet. Houdt men op met werken, dan houdt men op te zijn. Dat is zeker het geval in dit land waar sociale vangnetten vrijwel ontbreken. Dat is een heel dramatisch thema. En heel eigentijds Argentijns.''

Toch verlaat de filmganger na het zien van Sorins films meestal goedgemutst de bioscoop. De regisseur heeft een aangenaam gevoel voor humor. Een eigenschap die in Argentinië vrij spaarzaam voorkomt. ,,Een Argentijn kan een goede grap vertellen maar humor is bij hem niet sterk ontwikkeld. Bij de Argentijnen is vooral het gevoel voor drama sterk ontwikkeld. Buenos Aires is bijvoorbeeld een stad van immigranten die in niet al te beste condities hier aankwamen. Dat werkt tot op de dag van vandaag door in hun gedrag.,,In Brazilië of in Colombia, waar mijn echtgenote vandaan komt, is dat heel anders. Daar geniet men eenvoudigweg van het leven. Hier wordt meer over het leven nagedacht en bestaat een vrijwel compleet onvermogen om er plezier aan te beleven. In Argentinië overheerst de tragiek. Dat zie je ook in de schilderkunst of de muziek. De tango is een stuk minder vrolijk dan de samba. Het idee dat het leven er vooral is om geleefd te worden is in Latijns-Amerika buiten Argentinië een stuk sterker.''

`Bombón El Perro' draait in 6 bioscopen.