Gezocht: leider VS

President Bush lijkt niet langer de man van oplossingen. Hij is zelf onderdeel van het probleem.

Het is tegen donderdagnacht als opnieuw een bericht in de categorie machtsmisbruik en Republikeinen binnenkomt. Eerder deze week was er al nieuws over de uitdijende strafzaak tegen de Texaanse Republikein Tom DeLay (nu verdacht van witwassen van campagnegeld) en de vervolging van een Witte Huis-medewerker, David Safavian. En dan wordt bekend dat Karl Rove, de rechterhand van president George W. Bush, opnieuw zal worden verhoord in de affaire rond het lekken van de naam van een geheim agente van de CIA.

Het is de voorlopige slotsom van enkele bewogen weken. Affaire na affaire breekt uit. De ene keer is het corruptie in de hoogste kringen van de Republikeinen, de andere keer ondermaats overheidsoptreden met dramatische gevolgen in New Orleans, de volgende keer een politiek-filosofische clash in de rangen van de Republikeinen over het conservatieve gehalte van het Hooggerechtshof.

Leiderschap is gevraagd. Maar president Bush, zoals een waarnemer deze week opmerkte, is niet langer de man van oplossingen. Hij is onderdeel van het probleem. Het leidt tot het type crisis dat alleen in abstracte zin bestaat. Niemand oogt paniekerig, de straatverlichting doet het gewoon, de hamburgerconsumptie vertoont geen schommelingen. Maar evengoed hangt er een mineurstemming. Het is hetzelfde gevoel dat je al langer met de oorlog in Irak hebt, zei een andere waarnemer: that non winning feeling.

Die oorlog bezorgde de president al langer gestaag dalende populariteitscijfers – maar zijn machtsbasis is de laatste weken minder solide geworden. Van de corruptieaffaires is vooral de val van DeLay pijnlijk. Hij wordt verdacht van het witwassen van campagnegeld. DeLay haalde veel geld voor de Republikeinen binnen en bezorgde de president stabiele meerderheden in het Huis.

Hoe instabiel de Republikeinse gelederen zijn geworden, werd duidelijk na de keuze van Bush' juridisch adviseur Harriet Miers voor het Hooggerechtshof. Veel conservatieven waren deze week teleurgesteld. In eerste instantie lieten aarzelende politici de kastanjes uit het vuur halen door conservatieve bloggers. Maar nu die zich massaal tegen de keuze van de president keren, hebben de eerste senatoren zich openlijk bij hen gevoegd. Oud-leider Trent Lott van de Republikeinen in de Senaat heeft al gezegd dat hij tegen Miers zal stemmen, een lange rij Republikeinen heeft twijfels uitgesproken. De benoeming van Miers lijkt voorlopig niet in gevaar (ze heeft steun van Democraten), maar het vertrouwen dat Bush in zijn conservatieve achterban genoot is in één week gedecimeerd.

En dan is er de gevoeligste zaak: die van Rove. Deze fikser uit Texas, brein achter het electorale succes van Bush in Texas en bij presidentsverkiezingen, kreeg gisteren te horen dat hij voor een vierde maal verhoord zal worden in een onderzoek naar het lekken van de naam van een CIA-undercoveragent. In die zaak draait het om wraak van de regering – op een ongehoorzame ambassadeur.

[Vervolg BUSH: pagina 5]

BUSH

Achterban president staat op muiten

[vervolg van pagina 1]

Deze ambassadeur, Joseph Wilson, maakte enkele maanden na de inval in Irak in 2003 bekend dat inlichtingen over Saddams pogingen nucleair materiaal in Afrika te kopen bewust door de regering waren overdreven. Bush had in diverse toespraken verteld van deze Iraakse pogingen. De ambassadeur had het zelf op verzoek van de CIA onderzocht. Nadat hij een opiniestuk in The New York Times publiceerde dat Saddam zulke pogingen niet had gedaan, werd de identiteit van zijn vrouw, een geheim agente van de CIA, in verscheidene kranten onthuld. De CIA deed aangifte, onderzoek werd gestart. Een verslaggever van Time Magazine verklaarde dat Rove de identiteit van de agente bevestigde, zonder dat Rove overigens de naam van de vrouw noemde.

Niet alleen werd gisteren bekend dat Rove, nu het einde van het onderzoek nadert, opnieuw gaat getuigen. Maar ook dat hij dit op eigen verzoek doet, en dat hij niet de gebruikelijke garantie van strafrechtelijke immuniteit heeft gekregen, die men als getuige altijd krijgt. Deze feiten leidden tot de speculatie dat Rove op het punt staat formeel te worden aangemerkt als verdachte. Hij zou meineed hebben gepleegd door in eerdere verklaringen te hebben ontkend met journalisten over de CIA-agente te hebben gesproken. In dat geval is zijn vertrek uit het Witte Huis haast onvermijdelijk. Het zou betekenen dat de president in enkele weken zijn belangrijkste Texaanse steunpilaar in het Congres én het Witte Huis verliest. Terwijl zijn conservatieve achterban op het punt van muiten staat.

En intussen blijven de affaires zich aandienen. Vandaag verschijnt ex-Witte Huis-medewerker David Safavian voor de rechter. De zaak wordt gezien als de eerste in een reeks tegen de Republikeinse toplobbyïst Jack Abramoff – de beste vriend van de Republikeinse fondsenwerver Tom DeLay. En gistermiddag zette Bush in een toespraak nog uiteen dat de Amerikaanse inlichtingendiensten de laatste jaren zeker tien Al-Qaeda-aanslagen hebben voorkomen. Maar tegelijk werd het Witte Huis in verlegenheid gebracht door een spionageaffaire in de eigen staf. Een medewerker van vice-president Cheney wordt er van verdacht jaren geheime informatie naar de Filippijnen te hebben overgebracht. Het wekte alweer niet de indruk van een regering die is voorbereid op een terroristische aanslag. En toen moest het nieuws over een nieuwe terroristische dreiging in New York nog binnenkomen.