Duizelig van kleur

De titel klopt, al moet je er wel even bij nadenken. De nieuwe tentoonstelling van Peter Struycken bij galerie De Expeditie heet Entoptische waarneming, wat verwijst naar de zinderende `restprikkels' die je ziet als je je ogen sluit. Het zijn prikkels waarop de mens moeilijk vat krijgt, die ergens blijven zweven tussen oog en geest, en dat is ook precies de eerste indruk die je krijgt als je de galerie binnenloopt. Aan de wand hangen elf grote kleden (270 x 161 cm. per stuk) uitgevoerd in tientallen kleuren die meteen voor je ogen beginnen te stuiteren. Op het eerste gezicht komt dat vooral doordat de kleden uit vele duizenden `blokjes' bestaan die sterk op uitvergrote pixels lijken, maar dat is niet alles. De zindering komt ongetwijfeld ook doordat je oog zich in de blokjesbrij niet kan focussen en, niet te vergeten, doordat de voorstellingen volkomen abstract zijn – ze doen nog het meeste denken aan vloeistofdia's of filmbeelden van groeiende kristallen.

Toch heeft Struycken wel degelijk een concreet uitgangspunt genomen bij de compositie van zijn kleden. Of concreet – hij nam de compositie Explosante-Fixe van Pierre Boulez als uitgangspunt. Daar zit ook meteen de enige zwakte van het werk. Want het blijft onduidelijk hoe de beelden en kleuren zich verhouden tot het werk van Boulez. De toeschouwer die Struyckens voorliefde voor computers en kleurtheorieën kent, denkt al snel dat de kleurpatronen in relatie zullen staan tot de structuur van Boulez' compositie, maar in de begeleidende tekst doet Struycken daarover nogal vaag. Er wordt gemeld dat de beelden ,,voortkomen uit een emotionele verbinding met het stuk'' en ,,er geen rationele analyse van zijn'', waardoor je als toeschouwer toch wordt opgezadeld met een ongemakkelijk gevoel. De afstand tussen de bijna wetenschappelijke uitstraling van deze structuur en Struyckens ,,emotionele verbinding'' maakt de bodem onder het geheel wat drassig, of de rand van vrijblijvend. Bovendien: Struycken als impressionist, het is even wennen.

Die discrepantie is des te spijtiger, omdat de kleden op het punt van kleur en waarneming wel bijzonder zijn. Struycken is al jaren gefascineerd door de manier waarop de waarneming van een kleur wordt gestuurd door de kleuren er omheen. Juist door de enorme hoeveelheid kleurblokjes die hij hier gebruikt, wordt de complexiteit van dat verhaal prachtig geïllustreerd. Soms versterken de contrasten bepaalde kleuren, op andere momenten vlakken ze elkaar juist af en gaan de afzonderlijke kleuren organisch op in het grotere geheel. En dat is niet alles: nog mooier is dat Struycken de waarneming van kleuren ook de andere kant op stuurt. Doordat de kleurvlakken zijn geweven, en dus opgebouwd uit verschillende kleuren draden, word je ook verleid de afzonderlijke blokjes steeds nauwkeuriger te bekijken. Dan blijkt dat zelfs de donkerste vlakken, die je aanvankelijk voor zwart had gehouden, nog rood bevatten, en geel, groen. Dat er blauw en paars in het blokje roze zit, en zo door, en door. Uiteindelijk duizelt het je overal: niets is meer zichzelf, iedere kleur kan even goed een andere zijn. Dat is een mooie sensatie – voor je ogen laat Struycken het kleurheelal in atomen uiteen vallen.

P. Struycken, Entoptische waarneming, reflecties op Explosante-Fixe van Pierre Boulez. T/m 22 oktober in galerie De Expeditie, Leliegracht 47, Amsterdam. Wo. t/m vr 11-18u, za. 14-18u.