Vlaktax treft lagere inkomens

De Raad van Economische Adviseurs (REA) bepleit in zijn recent aan het parlement aangeboden rapport de invoering van een zogenoemde vlaktax. Deze zal er volgens de Raad onder andere toe leiden dat meer vrouwen, laaggeschoolden en niet-westerse allochtonen aan het werk gaan. Met een proportionele belastingheffing in box I zou het belastingstelsel ook eenvoudiger worden. Er valt op deze lofzang echter wel iets af te dingen.

De progressie in de moderne inkomstenbelasting is er niet voor niets, zij leunt op enkele economische grondbeginselen, zoals het belangrijke draagkrachtbeginsel. Eenieder dient een evenredig deel van zijn genot op te offeren aan belasting. Een progressieve tariefstructuur ligt dan het meest voor de hand.

De Raad gaat voorbij aan (negatieve) inkomenseffecten, terwijl deze toch wel denkbaar zijn. De invoering van een vlaktax wordt op termijn namelijk (toch) vaak voor een groot deel gefinancierd met een verhoging van de omzetbelasting, een consumptiebelasting. Degenen die noodzakelijkerwijs (relatief) het grootste deel van hun inkomen omzetten in (basis)consumptie, de lagere-inkomensgroepen dus, worden hierdoor het meest in hun koopkracht getroffen. Hogere inkomens hebben meer ruimte voor niet-consumptie (sparen), terwijl dit sparen of beleggen reeds proportioneel en dus niet ongunstig wordt belast in box 3. Lagere inkomensgroepen worden door de invoering van een vlaktax op deze weg het zwaarst getroffen.

Voorts stelt de Raad voor alle aftrekposten te schrappen. Echter, deze aftrekposten vinden eveneens hun rechtvaardiging in het draagkrachtprincipe. De persoonsgebonden aftrek is immers een verzamelpost van draagkrachtverminderende uitgaven, zoals excessieve ziektekosten of lasten voor levensonderhoud van gehandicapte kinderen.

De Raad maakt de vergelijking met de afschaffing van de hypotheekrente, destijds in het Verenigd Koninkrijk en Zweden. Daarmee gaat de Raad te kort door de bocht. Wonen in Zweden is in absolute en relatieve termen lang niet zo duur als in Nederland. De Raad bepleit bovendien een snelle afschaffing van de hypotheekrente, nu de rente nog laag is. Veel starters (ook hoger opgeleiden) en lagere-inkomensgroepen vinden echter nu al geen aansluiting op de (koop)woningmarkt. Voor een overspannen woningmarkt als de Nederlandse is een schokgolf ongewenst.

Drs. Martijn van Winkelhof is bedrijfskundige en fiscalist.