Poolse verdeeldheid over economie

Ze zijn tot elkaar veroordeeld. Maar de winnaars van de Poolse verkiezingen denken verschillend. De hervorming van de economie zal wel doorgaan ,,Ik ben bang dat het veel langzamer gaat.''

Kazimierz Marcinkiewicz, de beoogde premier van Polen, heeft weinig vrienden in de financiële wereld. In Warschau is bijna geen analist te vinden die blij is met zijn zege, vorige week zondag bij de parlementsverkiezingen. ,,Van alle scenario's is het slechts denkbare uitgekomen'', zegt Ryszard Petru, topeconoom van de BPH-bank in de Poolse hoofdstad.

De rechtse partij van Marcinkiewicz, Recht en Rechtvaardigheid (PiS), won de verkiezingen met een kleine marge van het liberale en hervormingsgezinde Burgerplatform (PO) – de favoriet van alle analisten en lange tijd koploper in de peilingen. En PiS won door de liberalen af te schilderen als sociaal meedogenloos.

Nu zijn PiS en Burgerplatform tot elkaar veroordeeld: alleen met deze coalitie ontstaat een werkbare meerderheid in het nieuwe parlement. De formatiebesprekingen verlopen moeizaam en zijn al een keer vastgelopen. ,,De zloty kan zwakker worden als gevolg van politieke problemen, die ernstiger zijn dan we dachten'', zei BPH deze week over de Poolse munt. De prijzen van staatsobligaties staan onder druk. Dat duidt op een gebrek aan vertrouwen. De economische hervormingen in Polen gaan gewoon door, zegt Petru. Daar twijfelt hij niet aan. ,,Maar ik ben bang dat ze veel langzamer zullen gaan.''

De coalitievorming wordt bemoeilijkt doordat Polen zondag weer naar de stembus gaat, ditmaal voor een nieuwe president. En weer zitten Burgerplatform en van PiS in de peilingen elkaar op de hielen. Een rare situatie: de partijen werken samen voor de kabinetsformatie, maar bestrijden elkaar voor de presidentsverkiezingen. Deze ongelukkige opzet – parlements- en presidentsverkiezingen vlak na elkaar – is het werk van vertrekkende president Aleksander Kwasniewski, die als staatshoofd de verkiezingsagenda bepaalt. Er wordt zelfs gesproken van ,,de bananenschil van Kwasniewski'': hij zou de verkiezingen bewust achter elkaar hebben gepland, om PiS en Burgerplatform het zo lastig mogelijk te maken. De twee partijen hebben de linkse Kwasniewski jarenlang hard aangevallen en hem beschuldigd van economische één-tweetjes met de Russen. Kwasniewski zou nu zijn gram halen.

Ook zonder die bananenschil kan niemand zich voorstellen hoe de twee partijen – als er al een coalitieakkoord wordt gesloten – soepel zullen samenwerken. De meningsverschillen lijken onoverbrugbaar. Zo zou Burgerplatform graag zien dat het huidige oerwoud aan staatsbedrijven snel wordt teruggebracht tot elf strategische bedrijven (vooral op energiegebied). Dit is volgens de liberalen het beste medicijn tegen wijdverbreid politiek nepotisme. Maar PiS wil zo'n vijftig staatsbedrijven behouden en zou graag zien dat de regering hiervan `nationale kampioenen' maakt. De financiële markten houden niet van zulke staatsbemoeienis.

Het verkiezingsprogramma van PiS staat volgens analisten vol met tegenstrijdigheden. Het begrotingstekort (dit jaar 3,4 procent) moet onder de Europese norm van 3 procent, maar sociale programma's, die 40 procent van de begroting opeten, worden intact gelaten. Sterker: de moreel-conservatieve partij wil belastingvoordelen geven aan kinderrijke gezinnen, en aan kleine ondernemingen, waardoor het tekort verder zal toenemen. PiS wil ook schoolboeken subsidiëren. Maar nergens zegt de partij hoe zij dat wil financieren.

De eerste optredens van Marcinkiewicz hebben olie op het vuur gegooid. Op een PiS-bijeenkomst afgelopen zaterdag zette de beoogde premier allereerst de aanval in op de centrale bank. Volgens hem is dat instituut obsessief bezig met de inflatie. ,,Luister'', zei de voormalige leraar natuurkunde. ,,Goed monetair en financieel beleid zou ook over groei moeten gaan en niet alleen maar over lage inflatie.'' Marcinkiewicz riep de bank op tot een verlaging van de rentetarieven.

Analisten zagen deze toespraak als het eerste, duidelijke signaal dat PiS weinig zin heeft in een al te strakke begroting en naar andere manieren zoekt om de economie vooruit te helpen. Dat de partij niet warm loopt voor de geplande invoering van de euro in 2009, een exercitie die begrotingsdiscipline vergt, wordt veelzeggend gevonden. De Europese Commissie waarschuwde deze week dat het een ,,doodzonde'' zou zijn als Polen zijn begroting niet onder controle krijgt, want dan zouden ook de projecten met Brussels geld in gevaar komen.

Marcinkiewicz noemden deze week zijn partijgenoot Cezary Mech als meest waarschijnlijke begrotingsarchitect. Mech geldt in financiële kringen als ,,conservatief''. Volgens analist Petru is Mech ,,tegen de markt''. PiS wil de begroting weghalen bij het ministerie van Financiën en onderbrengen bij het kantoor van de premier – onder leiding van Mech. Dat zou de cruciale rol van Financiën reduceren tot uitvoerder. PiS zou het ministerie grootmoedig aan Burgerplatform willen aanbieden.