Ineens is het plaatje spannend

Samen met kunststudenten ontwikkelde de Amsterdamse Waag Society een machine voor deejays en veejays samen: de geluid- en beeldmixer `Scratchconsole'.

Een foto van een kale dikke man met uitgestrekte armen in een kantine. De compositie is niet erg geslaagd. De man staat ergens onder in beeld, waardoor er te veel van de gruwelijk geestdodende kantine te zien is.

Toch blijkt deze vervelende foto geschikter dan gedacht om mee te veejayen, ofwel een sfeer mee te creëren als een deejay, maar dan met foto's en bewegend beeld in plaats van met muziek. Als we inzoomen op het hoofd van de man, blijkt hij vrolijk te lachen. Als we hem vervolgens in die lelijke kantine als in een caleidoscoop laten rondtollen en er een stevige beat onder zetten én het lijf vervangen door een tros druiven, gaat de foto plotseling van saai naar spannend.

De foto zit in de `ScratchConsole', een machine die de Amsterdamse Waag Society heeft ontwikkeld en die morgenavond wordt gelanceerd. Met de machine, die door drie personen wordt bediend, is het mogelijk als een deejay muziek te mixen en daar foto's en filmpjes bij te monteren die op een groot doek worden geprojecteerd. Er is een archief, maar ook hebben gebruikers eigen muziek en beelden van tevoren ingevoerd. Ze kunnen ook camera's aan de machine koppelen zodat archiefmateriaal met livebeelden wordt vermengd.

De `ScratchConsole' ziet er strak uit. De drie werkstations – één voor de deejay, twee voor de beeldkunstenaars (videojockeys of veejays) – zijn in met groen neonlicht omgeven hagelwitte kokers gegoten die aan elkaar zijn gekoppeld. De mengpanelen zijn even gestroomlijnd. Filters als `uitvergroten', `bewegen' of `ronddraaien' zitten op een vaste plaats, scratchen van een digitale plaat gaat met een metalen schijf die doet denken aan een ouderwetse draaitafel. De eigen filmpjes invoeren gaat via een simpel programma op een laptop.

De `ScratchConsole' is een idee van studenten van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. In 2003 ontwikkelden zij in samenwerking met Waag Society en met subsidies van het ministerie van OCW een pilotversie waarmee ze onder de naam `ScratchWorx' langs scholen trokken in het kader van het vernieuwde kunstonderwijs. ,,Daar doen ze hooguit iets met een digitale foto of een filmpje'', zegt Saar van Kouswijk die les gaf met het apparaat en er nu docenten voor opleidt.

Van de eerste officiële uitvoering van de veejay/deejaymachine zijn er voorlopig twee gemaakt. Eén gaat weer langs scholen, de ander zal te bespelen zijn op evenementen. Rapper Ali B neemt de `ScratchConsole' bijvoorbeeld mee op zijn komende theatertournee. Tijdens de lancering de Amsterdamse Club 11 is de machine ook voor het nachtpubliek toegankelijk als kunstenaar Gerald van der Kaap en het kunstcollectief PIPS:lab ermee aan de slag gaan.

Bas van Abel is al sinds het begin bij de ontwikkeling van de `ScratchConsole' betrokken. Hij vertelt: ,,In de eerste versie mixte je met laptops die je met de muis bestuurde. Nu gaat het via mengpanelen die gewone deejays en veejays ook gebruiken en die met twee handen te bedienen zijn.'' Een ander voordeel dat hij noemt is dat je de beelden en muziek van tevoren kunt beluisteren en bekijken.

Dat is belangrijk, zegt Saar van Kouswijk. ,,Het doel van onze workshops, die vijf dagen en twee uur per dag duren, is kinderen voorbereiden op de informatiemaatschappij. Niet alleen praktisch, maar ook theoretisch. We vertellen ze van alles over licenties, remixen, downloaden en de wettelijke regels daarover. Maar los daarvan vinden we het belangrijk dat ze kunnen samenwerken. Daarom sluiten we de workshop af met een performance. Omdat je de machine niet alleen kunt bedienen, moeten de leerlingen hun bezigheden op elkaar afstemmen. Geluid moet op beeld reageren en andersom.''

De splinternieuwe `ScratchConsole' is in de zomer uitgetest met jongeren uit de Bijlmer, de makers van de foto van de man met uitgestrekte armen. Zij komen morgenavond optreden tijdens de lancering. Zij maakten filmpjes met als thema de ramp met de Boeing van El-Al in 1992. Ook ging hun werk over de gangstergroepen in Amsterdam-Zuidoost, de Holiboys uit de wijk Holendrecht en de Hopi's uit Bullewijk. Op schermen vochten ze hun vetes uit. Door bijvoorbeeld foto's en teksten tegen elkaar aan te beuken.

,,We waren verrast'', zegt Van Kouswijk. ,,We wisten niet eens dat die gangstergroepen bestonden.'' Van Abel: ,,Verlegen kinderen gingen helemaal uit hun plaat, terwijl het belabberd ging bij de stoere jongens die vochten om deejay te zijn.''

www.waag.org, www.ilove11.nl