In Den Helder speelt iedereen op de man

Burgemeester Staatsen van Den Helder stapt wel en toch niet op. Maar de gemeenteraad wil hem wel kwijt. Een gemeente met `verziekte verhoudingen'.

Had burgemeester Jeroen Staatsen (VVD) nu wel of niet zijn ontslag ingediend? In de gemeenteraad van Den Helder heerste gisteravond grote verwarring. Terwijl de burgemeester op de gang verklaarde dat hij zich de komende tijd beraadt op zijn positie waarbij hij een terugkeer niet uitsloot besloot de raad hem vast te helpen. ,,We willen toch maar een motie van wantrouwen indienen'', zei de fractievoorzitter van collegepartij CDA. Want het was niet de bedoeling dat de burgemeester nog terug zou komen.

De verwarring had Staatsen even daarvoor gecreëerd met een verklaring. Daarin besprak hij in vogelvlucht de politieke cultuur in Den Helder. Te veel sprake van agressiviteit, op de man spelen, wantrouwen, gebrek aan elementair respect, negativisme, onvoldoende zelfreflectie. ,,Ik bespeur al bijna bij mijzelf dat ik dingen gewoon dreig te vinden die elders onacceptabel zijn.'' Door dat alles zijn de bestuurlijke verhoudingen verstoord. Daarom, zo zei hij, zou hij ,,in feitelijke zin defungeren'' als burgemeester.

De afgelopen week dienden drie wethouders hun ontslag al in. Gisteren zegde D66 toe dat ook hun wethouder – die ziek thuis zat – deze week zijn ontslag nog in zal dienen. En zo zit Den Helder sinds gisteren zonder college. Een college dat sinds zijn aantreden in 2001 van incident naar incident trok.

Vorig jaar analyseerde hoogleraar bestuurskunde Pieter Tops in opdracht van de provincie Noord-Holland de bestuurscultuur in Den Helder. Het rapport Den Helder doe normaal hakte er flink in. Er was sprake van structureel verstoorde en verziekte verhoudingen. Het college van B en W had te weinig slagkracht, het ambtelijk apparaat functioneerde slecht en de gemeenteraad verloor zich in persoonlijke vetes.

De laatste crisis ontstond vorige week, nadat de burgemeester en drie wethouders `de werkrelatie' met hun collega wethouder Jan de Groot hadden opgezegd. De Groot werd beschuldigd van verduistering en een poging tot aanranding. Het openbaar ministerie (OM) seponeerde beide zaken voorwaardelijk. Volgens Staatsen was met het sepot het bewijs geleverd en De Groot ongeloofwaardig geworden. Voor de VVD was de maat vol, en de partij trok haar enige wethouder terug. Daarop diende ook de CDA-wethouder zijn ontslag in.

Volgens wethouder De Groot is het hele gedoe rondom zijn persoon het gevolg van een eerdere crisis in de kustplaats. ,,Het is een complot.'' De vorige crisis ging namelijk om het plaatselijke attractiepark Cape Holland. Dat zou vorig jaar door kroonprins Willem-Alexander geopend worden, maar die werd afgebeld nadat het OM een onderzoek had ingesteld naar fraude en gerommel met subsidies. Uiteindelijk bleken twee ambtenaren te worden verdacht van corruptie en valsheid in geschrifte.

Daar ligt de crux, zegt De Groot. Onlangs besprak het college wat er met deze ambtenaren moest gebeuren, en men vond een schorsing wel genoeg. Behalve De Groot. Naar eigen zeggen was hij de enige die de fraudeurs de laan uit wilde sturen. Daarom greep Staatsen, zegt hij, de beschuldigingen aan zijn adres aan om hem te lozen. De Groot bedoelt: in Den Helder is niets zoals het lijkt.

Zoals het `defungeren' van Staatsen. Nadat hij de raad in verwaaring had achtergelaten, legde hij op de gang nog even uit wat dat woord volgens hem betekent. ,,Ik ben nog wel burgemeester, maar ik bestuur niet.'' Een soort betaald verlof? Nee, dat was het niet. ,,Maar materieel gezien is defungeren hetzelfde als vakantie. Ik ben er niet, maar ben nog wel burgemeester.''

Een ruime meerderheid van gemeenteraad maakte daarop met een motie van wantrouwen duidelijk dat hij van hen terug hoeft te keren van `vakantie'. ,,Laten we maar een krachtig signaal geven'', aldus Leefbaar Den Helder. Vervolgens namen de partijen de jongste crisis nog eens door, en lieten nog eenmaal zien wat Staatsen bedoelde met agressiviteit en op de man spelen. Volgens de fractievoorzitter van de Stadspartij had burgemeester Staatsen met zijn defungeren weer eens laten zien dat hij ,,autistisch'' is.

Ook de onderlinge vetes kwamen aan bod. Het was de ChristenUnie die de zaak van wethouder De Groot in de raad had aangezwengeld. En het CDA viel haar daarin volgens GroenLinks gretig bij. Of dat het ware gezicht van een christen was, wilde de fractievoorzitter van GroenLinks weten. Het antwoord gaf hij zelf. ,,Het is een judaskop.''