ESA-satelliet gaat op jacht naar dun ijs op de polen

Komende zaterdag lanceert de Europese ruimtevaartorganisatie ESA de CryoSat. Gedurende een kleine drie jaar zal deze satelliet metingen doen aan het vaste en drijvende ijs op de noord- en zuidpool. Aldus moet aan het licht komen in hoeverre de massa van het poolijs afneemt door toedoen van de opwarming van de aarde. De tot nu toe vergaarde gegevens zijn daartoe ontoereikend. Het ijsoppervlak lijkt af te nemen, maar over de ijsdikte is weinig bekend.

De lancering van CryoSat vindt plaats vanaf de militaire raketbasis Pletsetsk in Noord-Rusland. Een omgebouwde SS-19, een intercontinentale kernraket uit de Koude Oorlog, zal de 711 kilo zware satelliet in de ruimte brengen. CryoSat moet rondjes gaan draaien op 717 kilometer hoogte, in een baan die speciaal is gekozen om de polen zo goed mogelijk in beeld te brengen. Eerdere satellieten die de ijsdikte ook hadden kunnen meten cirkelden nooit mooi over de polen. Nu blijft slechts het gebied dat binnen 200 kilometer van de polen ligt buiten beeld. Daardoor komt ijs in beeld dat eerdere missies misten.

Belangrijkste instrument aan boord van CryoSat is de SAR Interferometric Radar Altimeter (SIRAL). Dat is een radar die met korte tussenpozen pulsen uitzendt en, na terugkaatsing op aarde, weer opvangt. Door de radarpulstrein als één geheel te analyseren, ziet SIRAL veel kleinere details dan conventionele radar. In de praktijk bestrijkt SIRAL het aardoppervlak in strips van 250 kilometer breedte. De resolutie van ERS-1 en ERS-2, Europese satellieten die tussen 1991 en 2004 een groot deel van de aarde in kaart brachten, tastten per omwenteling slechts een strook van 10 kilometer breed af.

CryoSat kan tot op 1 à 3 centimeter nauwkeurig bekijken in hoeverre de dikte van het poolijs de komende drie jaar varieert. Ook kan de geavanceerde radar als eerste de dikte van drijvend zee-ijs meten. CryoSat ziet geen sneeuw, terwijl sneeuw door zijn gewicht wel zee-ijs dieper het water in drukt. De sneeuwdiktemetingen die de Nederlandse poolreiziger Marc Cornelissen eerder dit jaar voor ESA verrichtte, komen dus goed van pas om de CryoSat-uitkomsten te verfijnen.