Eeuwig horten de ketchups de fles uit

Ketchup zal altijd hortend en stotend uit de fles komen, zo hebben Franse wetenschappers vastgesteld. Het `ketchup-effect' is te danken aan de abrupte overgang tussen vast en vloeibaar van ketchup, en daar is niets aan te doen. Ook uitknijpen met de moderne plastic fles blijft altijd een hortende stroom geven, zo schrijven de onderzoekers in het oktobernummer van het natuurkundige tijdschrift Physical Review E. De conclusie berust op spuitexperimenten met Heinz ketchup, mayonaise, haargel en waterige klei.

Aan alleen de stroperigheid van de tomatensaus kan het niet liggen: stroop of honing laten zich immers wel in een mooie gelijkmatige stroom doseren. Aan de andere kant is ketchup veel homogener dan muesli, of suiker, die nog wel eens in lawines uit de verpakking willen komen.

De onderzoekers verbinden het hort- en stootgedrag met eerdere observaties van vergelijkbare `pasteuze' materialen, die alleen boven een bepaalde kritische stroomsnelheid en spuitdruk vloeien als een vloeistof. Die hoge druk is onhaalbaar voor praktisch huishoudelijk ketchupgebruik. Onder die druk verstijft het materiaal en gedraagt het zich als een vaste stof die hoogstens in smalle breukzones langs zichzelf afschuift. De oorzaak van het verstijven is een stabiliserend krachtennetwerk, dat zich al snel vormt tussen de vaste deeltjes in de suspensie.

De Fransen tonen aan dat de abrupte vast-vloeibaar-overgang onherroepelijk leidt tot destabilisatie van de stroom. Zo gauw het gewicht van de hangende klodder de kritische grens overstijgt, wordt de stof bij de spuitmond snel vloeibaar. De diameter van de stroom krimpt snel ineen, en de klodder valt. Deze `ketchupdrup' is niet te voorkomen door gelijkmatiger of harder te spuiten, beargumenteren de onderzoekers.