Jeugd ziet geen toekomst in Bosnië

Vuk Janic filmde het leven van een gezin in Sarajavo, tien jaar na het einde van de oorlog in Bosnië.

Volgende maand is het tien jaar geleden dat er een einde kwam aan de oorlog in Bosnië-Herzegovina. Na verschillende pogingen onder leiding van de Europese Unie en de Verenigde Naties - om een einde te maken aan de oorlog, kwam het op 21 november 1995 tot een definitief akkoord. In de Amerikaanse stad Dayton zetten de presidenten Izetbegovic (Bosnië), Milosevic (Servië) en Tudjman (Kroatië) hun handtekening onder het vredesplan.

In Bosnië-Herzegovina proberen slachtoffers van de oorlog hun recht te halen. Zoals de 72-jarige Omer Bjelonja, inwoner van Sarajevo. In zijn huis, aan de rand van de stad vlakbij het vliegveld, bevond zich het begin van een tunnel die onder de Servische belegeraars doorliep naar moslimgebieden. De tunnel – één meter breed en één meter en zestig centimeter hoog – was een levensader voor de stad, die volledig door de Serviërs was ingesloten. De autoriteiten hebben het huis van Bjelonja in 1993 onteigend en ondanks een uitspraak van het hooggerechtshof weigert de staat hem te betalen.

De uit Sarajevo gevluchte Vuk Janic maakte er een indringende documentaire over. De tunnel en andere leugens is onderdeel van de internationale documentaireserie over armoede Een dollar per dag die door de RVU wordt uitgezonden.

Janic (1953) maakte naam met een film over het laatste Joegoslavische voetbalteam, de `gouden generatie', die in 1987 in Chili het wereldkampioenschap voor junioren won. Via het voetbal vertelt Janic het verhaal van het uiteenvallen van zijn land.

In De tunnel en andere leugens laat hij zien hoe zijn geboorteland wordt verdeeld door corruptie en willekeur en geen enkel perspectief biedt voor de jeugd. Janic: ,,Uit een recent onderzoek blijkt dat bijna tachtig procent van de mensen tussen 18 en 25 geen toekomst in Bosnië ziet en het liefst een bestaan wil opbouwen in het buitenland. Op de vlucht voor de rechteloosheid.''

Omer Bjelonja is één van de bijna 150.000 oorlogsslachtoffers die hun recht proberen te halen. Mensen willen hun huis terug, dat ze tijdens de oorlog zijn ontvlucht en dat vaak door anderen is geconfisqueerd.

Mensen willen hun baan terug: De tunnel en andere leugens volgt ook Redzo Seferovic, een politieman die, naar eigen zeggen, is ontslagen omdat hij een Roma is.

Bjelonja wil zijn 15.235 euro en de genoegdoening dat zijn huis wordt erkend als de `officiële' ingang van de tunnel, en niet het huis van de buurman. Die heeft een tweede ingang aangelegd, die tijdens de oorlog gebruikt werd voor de smokkel van onder andere sigaretten. Nu worden daar hoogwaardigheidsbekleders ontvangen en rondgeleid en moet iedere bezoeker een kaartje kopen om de tunnel te bezichtigen.

De buurman is een `beschermde burger', zegt mensenrechtenjuriste Branka Inic van het Helsinki Comité, iemand die door zittende ambtenaren en politici wordt bevoordeeld. Dat deze corruptie zelfs leidt tot gesjoemel over de locatie van een granaataanslag hoort daarbij. Negen mensen werden naast het huis van Bjelonja door deze inslag gedood, de herdenkingssteen is in de muur van het huis van de buurman gemetseld, honderd meter verderop.

RVU: 'Een dollar per dag': De tunnel en andere leugens. Vanavond, Ned. 3, 21.00- 22.00 uur.