Dammen als een sluipmoordenaar

Een van de favorieten bij het WK dammen, dat morgen begint in Amsterdam, is negenvoudig wereldkampioen Aleksej Tsjizjov (40). ,,Ik ben een alleseter.''

Geen dammer die meer wereldtitels veroverde dan het Russische rekenwonder Aleksej Tsjizjov. In de jaren negentig was de negenvoudig wereldkampioen vrijwel onaantastbaar, maar zijn laatste titel dateert alweer van vijf jaar geleden. ,,Een tiende titel is een droom van mij en de laatste jaren mijn belangrijkste doel. Maar ik wil mezelf geen druk opleggen en niet overspannen raken. Ik beschouw mezelf niet als de absolute favoriet. Het wordt een moeizaam WK voor iedereen'', vertelt Tsjizjov in het Amsterdamse AC Hotel, waar het toernooi de komende weken wordt gespeeld.

De veertigjarige inwoner en ereburger van de Russische industriestad Izjewsk, waar hij mechanica studeerde aan de technische universiteit, oogt ontspannen. Hij voelt zich naar eigen zeggen fit. Of de jaren niet gaan tellen? ,,Ik word ouder, maar voel me jonger. Ik heb fitness gedaan en ik doe aan joggen. Ik ben lekker fris. Ik speel bewust minder en moet eigenlijk nog beginnen aan mijn voorbereiding. Dat doe ik tijdens het toernooi wel. Ik heb vroeger duizenden partijen geanalyseerd en heb genoeg bagage'', wijst Tsjizjov op zijn schat aan ervaring op het hoogste niveau.

Zijn landgenoot Georgiev, de wereldkampioen van de laatste drie jaar, ziet Tsjizjov als zijn belangrijkste concurrent bij het WK. ,,Het spel van Georgiev is meer solide geworden. Hij speelt scherp en voor de winst. Maar ik sta nog steeds voor in de onderlinge ontmoetingen en Georgiev moet nog bewijzen dat hij een toernooi kan winnen'', zegt Tsjizjov over zijn rivaal, die tweemaal van hem won in een tweekamp en eenmaal in een driekamp, met ook Valneris.

Een andere kanshebber bij het WK is volgens Tsjizjov Kees Thijssen, de afgelopen drie jaar Nederlands kampioen. ,,Thijssen is Nederlands hoop. Hij speelt goed in deze omgeving. Voor hem is het een thuiswedstrijd. Kees is de laatste jaren veel beter geworden. Hij heeft meer zelfvertrouwen en zijn spel is van onze kwaliteit. Alleen moet hij mentaal nog stabieler worden'', denkt Tsjizjov. Of Thijssen het in zich heeft de eerste Nederlandse wereldkampioen sinds Harm Wiersma in 1984 te worden? Tsjizjov schiet in de lach. ,,Misschien als ik ben gestopt'', zegt hij in uitstekend Nederlands, met een licht accent.

De taal heeft hij zich eigen gemaakt via het Duits dat hij op school had geleerd en door het lezen van Nederlandse dambladen. ,,Ik denk dat ik zo'n 120 keer in Nederland ben geweest en er bij elkaar drieënhalf jaar heb doorgebracht. Nederlanders zijn vriendelijk en behulpzaam op straat. Meer dan Russen. Maar het gevoel van gastvrijheid zit bij ons dieper. Ik ken Nederland goed en verbaas me nergens over, zoals een toerist wel doet. Nederland is sinds 1982, toen ik hier voor het eerst was, zeer sterk veranderd. Er zijn meer mensen uit het buitenland en het is minder vreedzaam.''

De Nederlandse damwereld kent evenmin geheimen voor Tsjizjov, die Ton Sijbrands beschouwt als ,,leermeester van mijn generatie dammers''. ,,Ton is een damgenie en een professioneel dammer, maar hij is geen professioneel sportman zoals ik. Ik vind het niet jammer dat hij niet meedoet aan dit WK. Misschien is dit toernooi, met twee etappes (groepsfase plus finaleronde, red.), te vermoeiend voor hem'', zegt Tsjizjov over de Nederlandse damicoon.

In 1991 hield hij als regerend wereldkampioen Sijbrands in een uitputtende tweekamp (20-20!), voldoende voor titelprolongatie, van diens derde wereldtitel af. ,,Een mooie wedstrijd. Ton speelde misschien iets beter, maar ik was zelf ook niet slecht. Ik speelde defensief, terwijl ik normaal gesproken een aanvallende stijl heb'', blikt Tsjizjov terug op zijn zwaar bevochten vierde wereldtitel. Hij roemt het ,,directe spel'' van Sijbrands, volgens hem de beste Nederlandse dammer aller tijden samen met vijfvoudig wereldkampioen Wiersma. ,,Het is moeilijk kiezen wie de beste van de twee is. Wiersma heeft een levendiger speelstijl en laveert meer tijdens een partij. Later in mijn carrière vond ik meer inspiratie in zijn spel.''

Zijn eigen spel is gebaseerd op zijn rekenkunde, analytisch vermogen en ijzeren wedstrijdmentaliteit. De sluipmoordenaar wordt Tsjizjov wel genoemd vanwege zijn inschattingsvermogen van de winstkansen tijdens een partij, waarin hij ineens kan toeslaan om een beslissend materieel voordeel te verkrijgen. ,,Ik zie de dingen misschien sneller dan anderen'', zegt hij bescheiden.

Van veel tegenstanders heeft hij in het verleden psychologische portretten gemaakt. Tsjizjov kent de zwakke en sterke punten van zijn opponenten. ,,Ik ken de belangrijke dammers allemaal. Tijdens een partij kan ik aan de zetten, maar ook aan het gezicht, zien of iemand bang is of dat hij zelfvertrouwen heeft. Het psychologische aspect is heel belangrijk op dit niveau want de verschillen zijn klein. Tijdens de voorbereiding analyseer ik partijen van mijn tegenstander. Ik kijk vooral naar hoe ze verloren hebben.''

Zijn kennis van de psychologie heeft de autodidact op eigen kracht vergaard. Voor hem bestaat de wereld uit meer dan dammen, waar hij op zesjarige leeftijd mee in aanraking kwam. ,,Iedereen in Rusland kent de spelregels. Bij ons is dammen een echt volksspel. Maar ik ben een alleseter en weet veel van verschillende culturen. Elke hobby is voor mij een inspiratiebron voor het dammen.''

Hoe lang de fulltime dammer die behoort tot het selecte groepje toppers dat kan leven van de sport, nog doorgaat? ,,Goede vraag. Ik weet het niet. Altijd vechten in het dammen is vermoeiend. Maar dammen is niet alleen een spel, het is ook mijn werk. Een zakenman stopt ook niet zomaar.''