`VN-bestuur Kosovo stuurloos'

Hij zat in de gevangenis wegens rebellie tegen het Servische bewind in Kosovo. Nu bestrijdt Albin Kurti het VN-bestuur, ,,een arrogant, koloniaal regime''.

Met moeite komt zijn stem uit boven het geloei van noodaggregaten die overal in de straten van Priština staan opgesteld. Met regelmaat valt de elektriciteit in de hoofdstad van Kosovo uit. ,,Iedereen improviseert hier maar wat'', zegt Albin Kurti. Dertig is hij inmiddels. Zijn lange haar, dat hem tijdens de Kosovo-oorlog in 1999 het aura van een heldhaftige rebel verleende, heeft hij afgeknipt. Maar de strijdlust is er niet minder om. Kurti: ,,Niemand, behalve de Kosovaren zelf, heeft het recht om over de toekomst van Kosovo te beslissen.''

Kurti raakte midden jaren negentig betrokken bij het Kosovo Bevrijdingsleger UÇK dat vocht tegen het Servische gezag en voor de onafhankelijkheid van Kosovo. Het Servische leger trad hard tegen het Bevrijdingsleger op, hetgeen de internationale gemeenschap er in maart 1999 toe bracht militair in te grijpen. Na de drie maanden durende Kosovo-oorlog tegen Joegoslavië vertrokken het Joegoslavische leger en de Servische politie uit de regio en trad in Priština het VN-bestuur UNMIK aan.

Nog tijdens de oorlog, in april 1999, werd Kurti door de Servische politie gearresteerd wegens `terroristische acties'. Kurti kreeg vijftien jaar gevangenisstraf. Daarvan bracht hij anderhalf jaar door in een gevangenis in Servië, waarna de regering in Belgrado hem liet gaan.

In eigen land was Kurti inmiddels uitgegroeid tot een jeugdidool. Al tijdens zijn hechtenis droegen jongeren in Kosovo op popconcerten T-shirts met het opschrift: ,,Bevrijd Albin Kurti!''

Nu, zes jaar na de oorlog, laat Kurti opnieuw van zich horen, met zijn Beweging voor Zelfbeschikking die met demonstraties en ludieke acties protesteert tegen ,,de arrogantie'' van het VN-bestuur. Formeel maakt Kosovo nog deel uit van de unie Servië-Montenegro. De Kosovaren willen onafhankelijkheid; de Servische regering in Belgrado zoekt naar een compromis dat voorziet in maximale autonomie.

UNMIK, waarvan het jaarbudget een kwart miljard euro bedraagt, is met duizend gezanten aanwezig en heeft drieduizend Kosovaren in dienst. De OVSE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) en de EU vullen dat aantal aan met 1.500 waarnemers. Daarnaast heeft KFOR (de missie van de NAVO in Kosovo) nog 19.000 soldaten in Kosovo. Het aantal in Kosovo geregistreerde non-gouvernementele organisaties wordt geschat op 2.000.

De internationale gemeenschap investeert veel geld en manuren in een provincie met amper twee miljoen inwoners.

,,UNMIK gedraagt zich in Kosovo als een machtig, koloniaal regime. Het is officieel een interim-bestuur, maar het heeft geen deadline. Het is in twee opzichten een ondemocratische organisatie. Intern heerst een piramide-structuur, een `top down-command'. En extern toont UNMIK zich koloniaal door zijn wil op te leggen aan alles en iedereen in Kosovo.''

UNMIK werd hier geïnstalleerd na een bloedig conflict, om onschuldige burgers te beschermen. Daar was toch dringende behoefte aan?

,,Ja, maar slechts in die eerste twee jaar na de oorlog. Om de vrede te bewaren, om humanitaire hulp te verlenen, om bij te dragen aan de opbouw van een democratische maatschappij. In 2001 had UNMIK zichzelf al overbodig moeten maken, maar ze zijn er nog steeds. Waarom? Er is geen strategie, geen visie. UNMIK is stuurloos en contraproductief. Ze klampen zich vast aan die vreselijke formule `standards for status': eerst willen de VN zich ervan verzekeren dat Kosovo zich netjes, democratisch, gedraagt. En pas dán kunnen de onderhandelingen over de status van Kosovo beginnen. Maar dit is volledig onwerkbaar gebleken: je kunt pas schoon schip maken als je weet wat je status is.''

Wat onderschat, volgens u, de huidige UNMIK-chef Sören Jessen-Petersen?

,,UNMIK blijft zijn aanwezigheid legitimeren met negatieve argumenten, met verwijzingen naar kleine onlusten en incidenten. `Een Servisch huis in brand gestoken door Albanezen! Zie je wel, wij zijn nog steeds nodig.' Waarin ze zich vergissen is dat door hun aanwezigheid de onrust juist aanhoudt. UNMIK is indirect de aanstichter van relletjes. Ze zouden zich moeten afvragen: wat gebeurt er als wij ons zouden terugtrekken?''

Wat gebeurt er dan?

,,Kosovaren zullen zich bevrijd voelen en het gevoel krijgen dat ze over hun eigen lot beschikken. Dat ze weer perspectief hebben. Ons leven wordt nu bepaald door armoede, werkloosheid en groeiende ontevredenheid over de kleinering door de internationale gemeenschap. Voor UNMIK is een dag zonder dat er ergens in Kosovo een bommetje ontploft een mooie, rustige dag. Maar wat ze niet weten is dat de onrust aanzwelt en zal leiden tot een grote geweldsexplosie. UNMIK bestaat uit middelmatige mensen zonder enig benul van wat er een kilometer van hun expathotels vandaan in Kosovo speelt.''

Binnenkort komt VN-gezant Kai Eide met zijn rapport over Kosovo. Als dat positief is, kunnen Priština en Belgrado de onderhandelingen beginnen.

,,Onderhandelingen waarover? Een compromis met Servië komt er niet. Die hele oorlog was maar om één ding begonnen: afscheiden van Servië. Onze politici, president Ibrahim Rugova en premier Bajram Kosumi, veinzen onverzettelijkheid, maar ze zijn marionetten in handen van UNMIK.''

Wat is het scenario dat uw Beweging voor Zelfbeschikking voorschrijft?

,,UNMIK eruit, de Kosovaren zélf aan het woord. Onder Kosovaren wakkeren we het zelfbewustzijn aan door onze krant en ons radiostation. 130 van onze leden zijn de laatste maanden door de Kosovaarse politie, met hulp van VN-politie, opgepakt wegens het gooien van eieren naar Servische politici en het spuiten van de leuze `Geen onderhandelingen' op muren. We streven ernaar geweldloos actie te blijven voeren. Maar de Kosovaren moeten snel het heft in eigen handen krijgen. Anders verwacht ik een nieuwe revolte.''