Merkmedicijn of goedkope pil

Farmaceutische bedrijven geven kortingen aan ziekenhuizen als die hun dure medicijnen voorschrijven. Zorgverzekeraars willen juist het voorschrijven van goedkope middelen belonen.

Ben je een ziekenhuis en wil je goedkoop aan het astmapufje Symbicort komen? Dan moet je de de maagzuurremmer Nexium en het anticholestrolmiddel Crestor afnemen bij producent AstraZeneca. Niet alleen krijg je die laatste twee dan nagenoeg cadeau, maar je krijgt ook nog 75 procent korting op het astmapufje – en uiteenlopende kortingen op andere medicijnen van het farmaciebedrijf, zoals medicijnen tegen hoge bloeddruk of anti-psychosemiddelen.

Het is voor een ziekenhuis een manier om de kosten te drukken, en voor AstraZeneca een manier om zijn medicijnen aan de man te brengen. Want de ervaring leert: als een patiënt eenmaal een duur merkmiddel is voorgeschreven, blijft hij dat na zijn vertrek uit het ziekenhuis trouw.

Dit `kortingscontract' waarvan deze krant een deel in handen heeft, kwam gisteren zijdelings ter sprake in een kort geding bij de Arnhemse rechtbank. Daar had AstraZeneca, gesteund door drie concurrenten, zorgverzekeraar Menzis voor de rechter gesleept. Omdat de zorgverzekeraar bonussen aan huisartsen verstrekt die patiënten laten overstappen van dure merkmedicijnen tegen maagzuur en cholesterol op goedkopere merkloze geneesmiddelen.

Verboden reclame, zeggen de farmaceutische bedrijven. ,,Het betalen van artsen om hun voorschrijfgedrag te bevorderen is verboden.'' Zo staat het in het Reclamebesluit geneesmiddelen. Maar die regels, zei Menzis gisteren tegen de rechter, gelden niet voor zorgverzekeraars, alleen voor de farmaceutische sector. En als ze al zouden gelden, Menzis verbreekt ze niet, want haar bonussen zijn niet bedoeld om de verkoop van een medicijn te bevorderen. Daarbij wees de zorgverzekeraar nog op het feit dat juist de farmaceutische sector ver gaat in het promoten van haar eigen producten, en noemde zij alsvoorbeeld het kortingscontract van AstraZeneca.

Het conflict gaat om geld: zorgverzekeraars willen het liefst dat artsen goedkope middelen voorschrijven, dat drukt hun kosten en dus ook de premies. De liberalisering van de zorgmarkt versterkt die kostendruk nog eens. Farmaceuten als AstraZeneca (en de andere partijen in het kort geding, Merck, Pfizer en Altana) willen hun merkmiddelen verkopen, en zien zich daarin gedwarsboomd door het aanbod van zogenoemde `generieke' (goedkopere merkloze) middelen. Bij de farmaceuten bestaat ,,de angst dat het werkelijk zo ver zal komen dat onnodig dure geneesmiddelen, alle promotie-inspanningen van de industrie ten spijt, niet meer worden voorgeschreven'', zo hield Menzis de rechter voor.

Volgens zorgverzekeraars doen die goedkopere middelen hetzelfde werk tegen een vaak veel lagere prijs. Zo becijferde zorgverzekeraar Menzis gisteren dat het generieke middel omeprazol voor minder dan de helft van de prijs de maagzuurremmer Nexium kan vervangen. Maar de producenten van die dure middelen voeren juist aan dat er belangrijke verschillen zijn in de manier waarop de medicijnen werken, hun bijwerkingen en hun gebruiksgemak. En beide partijen verwijzen naar de onderzoeken die hun gelijk bewijzen.

Adri Steenhoek is ziekenhuisapotheker in Alkmaar en hoogleraar specialistisch geneesmiddelenbeleid in Rotterdam. Wat vindt hij van het contract zoals AstraZeneca dat aanbood? ,,Persoonlijk vind ik een contract met een koppelaanbieding niet te verkiezen. Dat maakt het voorschrijven complexer en erg ingewikkeld.'' Zelf legt Steenhoek liever één product per keer vast: ,,Meer dan één middel in een contract maakt het voor mij te ingewikkeld.''

Dit soort contracten zijn er meer, denkt Steenhoek, en met hem andere ziekenhuisapothekers. En het ligt voor de hand dat het gebeurt, denkt de hoogleraar. ,,Elk ziekenhuis koopt op het scherpst van de snede in. Als je kortingen weet te bedingen, vloeien die direct naar de ziekenhuiskas. En dan betaalt het ziekenhuis er meer handen aan het bed mee, verplegend personeel, assistenten en apparatuur. Is dat slecht? Ik vind van niet. Het is sappelen in een ziekenhuis als het om geld gaat.''

Wat voor het ziekenhuis kostenbesparingen oplevert, kost de zorgverzekeraar geld, omdat huisartsen vaak het voorschrijfgedrag van specialisten overnemen. En het merkmiddel dat in het ziekenhuis nog gratis is (door de inkoopkortingen), kost buiten het ziekenhuis weer de volle prijs. Dat kun je het ziekenhuis niet verwijten, zegt Steenhoek. ,,Zodra patienten het ziekenhuis uit zijn, kan een huisarts voorschrijven wat hij wil. Dat hij dat niet doet, moet de arts weten.''