Lange strijd om maagbacterie

De Nobelprijswinnaars voor medicijnen zijn gisteren beloond voor hun koppigheid: een maagzweer wordt wél veroorzaakt door een bacterie.

Robin Warren en Barry Marshall zaten gisteren samen in een restaurant in het Australische Perth toen Warrens mobiele telefoon ging. Stockholm aan de lijn, het Nobelprijscomité. De Nobelprijs was een feit. ,,Ik geloofde eerst echt niet dat het iemand van het Nobelprijscomité was'', zei Warren later tegen persbureau Reuters. Duidelijk was dat de twee ontdekkers van de maagzweerbacterie Helicobacter pylori de afgelopen jaren vaker hoog op de kandidatenlijst voor de geneeskunde Nobelprijs stonden. Of de twee expres waren gaan eten, om de zenuwen te bedwingen, of om samen te zijn als de prijs viel, hielden ze voor zich.

En zo ging de `Nobelprijs voor geneeskunde of fysiologie' gisteren dus eindelijk naar de arts en microbioloog Barry Marshall (54) en de patholoog Robin Warren (68). Zij toonden met zijn tweeën aan dat zweren in de maag en de daaraan grenzende twaalfvingerige darm vrijwel alleen ontstaan bij mensen waarvan de maag besmet is met de bacterie Helicobacter pylori.

Hun baanbrekende wetenschappelijke publicatie is een kort artikel in het Britse medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Lancet van 16 juni 1984, met als titel: `Ongeïdentificeerde gekromde bacteriën in de maag van patiënten met maagklachten en -zweren'. Ze beschrijven daarin honderd patiënten waarbij met een kijkbuis in de maag moest worden gekeken (gastroscopie) om de oorzaak van maagklachten op te sporen. Vrijwel alle patiënten met een maagzweer of een plekje op hun twaalfvingerige darm waren met de nieuw gevonden bacterie besmet. De nieuwe bacteriesoort `is verwant aan de Campylobacter', schreven de twee. De naam Helicobacter pylori werd pas later vastgesteld.

Robin Warren werkte van 1967 tot aan zijn pensioen als patholoog in het ziekenhuis in Perth. Het enige opwindende in zijn carrière is dat hij vanaf eind jaren zeventig overtuigd was dat maagzweren alleen ontstaan als de maagpijnlijder een bacteriële infectie in zijn maag heeft. Hij kwam in contact met Barry Marshall en samen togen ze aan het werk.

Ze gingen lijnrecht in tegen de heersende medische opinie. Maagzweren waren het gevolg van stress, van te gepeperd eten, van te veel drinken, van te zwaar tafelen, van alles wat slecht kan zijn aan een leefstijl, maar een infectieziekte was het niet. Dat kon ook niet: geen bacterie zou langdurig in de maag kunnen overleven, daar zorgde het maagzuur wel voor.

In interviews zegt Marshall dat Warren en hij zich afwisselend Robin Hood of guerillastrijders voelden in hun strijd tegen medisch establishment en niet te vergeten de farmaceutische industrie die net triomfen vierden met hun nieuwe maagzuurremmers.

,,Ze konden ons niet stil houden. Ik had gewoon een dikke huid'', zei Marshall een paar maanden geleden nog in een interview in de Australische krant Sydney Morning Herald. Marshall werd eind jaren negentig hoogleraar geneeskunde en microbiologie aan de University of Western Australia in Nedlands. Patholoog Warren geeft de credits voor het volhouden van de guerillaoorlog aan Marshall.

Langdurige behandeling met maagzuurremmers bij mensen met een terugkerende maagzweer is nu achterhaald. Er is een eenvoudige test op de bacterie en als hij is aangetoond een forse antibioticakuur. Bijna iedereen is de bacterie daarna kwijt.

De markt voor maagzuurremmers is overigens niet verdwenen: lang niet alle maagklachten zijn het gevolg van een maagzweer. Te veel eten, te veel alcohol, een dikke buik en ook stress zijn nog steeds de oorzaak van brandend maagzuur, van zure oprispingen die uiteindelijk de slokdarm beschadigen. Veel mensen slikken maagzuurremmers tegen die klachten.