Kamer neemt Zalm de maat

De Raad van Economische Adviseurs heeft kritiek op het begrotingsbeleid. Maar de politieke partijen hebben er weinig boodschap aan.

Het optimisme van het kabinet over de economische vooruitzichten voor volgend jaar wordt met argwaan bekeken door de leden van de Tweede Kamer. Kamerleden zijn er lang niet van overtuigd dat het rooskleurige scenario van het kabinet – koopkrachtverbetering voor vrijwel alle burgers en een economische groei van 2,5 procent in 2006 – verwezenlijkt zal worden. Bij de financiële beschouwingen over het kabinetsbeleid voor het komende jaar, die morgen en overmorgen plaatsvinden, zullen ze bovendien een waslijst aan eigen wensen indienen.

Vorige week presenteerde de Raad van Economische Adviseurs (REA) van de Tweede Kamer een reactie op de miljoenennota voor 2006 van het kabinet. De REA bestaat uit vijf gezaghebbende economen en is begin dit jaar door de Kamer in het leven geroepen. Het oordeel van de REA over de miljoenennota was opmerkelijk mild. De overheidsfinanciën blijven volgend jaar ruim binnen de marges van het Europese stabiliteitspact, de voorgenomen lastenverlichting en extra uitgaven verstevigen het economische herstel. ,,De Miljoenennota 2006 ademt een positieve sfeer'', aldus de REA.

Kritiek op de uitgangspunten van het optimisme was er ook. Willem Buiter, voorzitter van de REA, zei in een toelichting: ,,Ik zou de economische groei hebben ingeschat op 2 procent in plaats van 2,5 procent en ik zou de olieprijs volgend jaar niet op 50 maar op 60 dollar hebben gezet. Maar de Nederlandse economie bevindt zich nog altijd beneden de trendmatige groei. Uit conjunctureel oogpunt is een kleine begrotingsimpuls zinnig.'' De kabinetsmaatregelen voor lastenverlichting en extra bestedingen, die neerkomen op een stimulans van een half procentpunt van het bruto binnenlandse product (bbp), noemde hij ,,gepast contracyclisch''.

Dat kan het kabinet tot tevredenheid stemmen, temeer omdat de REA voor de zomer in een rapport schreef dat opeenvolgende kabinetten sinds de jaren negentig – allen met Zalm (VVD) als minister van financiën – een `procyclisch beleid' voeren. Ze jagen de economie aan met lastenverlichtingen en uitgaven, terwijl die al hard groeit en remmen de economie af met lastenverzwaringen en bezuinigingen in tijden van slapte.

Deze keer heeft de REA een andere open zenuw in het vizier. Aanhakend bij de vaststelling van de miljoenennota dat Nederland kampioen vrije tijd is, komt de Raad met een aanbeveling om de arbeidsmarkt beter te laten functioneren. Namelijk door de belastingdruk op arbeid te verlagen door de invoering van één uniform belastingtarief voor iedereen, een vlaktaks. Ter financiering daarvan moeten de twee heiligste huisjes van de Nederlandse politiek, de hypotheekrenteaftrek en het lage belastingtarief voor ouderen, er aan geloven. Met andere woorden: een uitruil van aftrekposten tegen een lager tarief.

Het voordeel van een vlaktaks is een lager belastingtarief op arbeid waardoor werken aantrekkelijker wordt. Vooral kleine baantjes in de dienstverlening zullen hiervan profiteren, verwacht de REA. Anderzijds zijn de hypotheekrenteaftrek en het 65+-tarief ,,tikkende tijdbommen onder het begrotingsbeleid'', aldus Buiter. Hij geeft de huidige regelingen ,,nog vier à vijf jaar''. Met de vergrijzing van de bevolking en de verwachte stijging van de rente van het historisch lage niveau waarop die zich nu bevindt, zullen deze verworvenheden steeds zwaarder op de begroting drukken. Nu al derft de overheid jaarlijks 2 miljard euro door het verlaagde belastingtarief voor ouderen en 10,5 miljard euro door de hypotheekrenteaftrek. Aanpassing en geleidelijke afschaffing maakt een bedrag vrij waardoor een vlaktaks van omstreeks 40 procent mogelijk wordt.

Het is een economenoplossing voor een politiek vraagstuk, dat erkende Buiter ook wel. ,,Dit is politiek vergif'', zei hij in de toelichting op het REA-voorstel. ,,Wij moedigen de politici aan om zich als Socrates te gedragen en de gifbeker leeg te drinken.'' De komende dagen zal bij de financiële beschouwingen blijken dat politici van alle partijen die gifbeker aan zich voorbij zullen laten gaan.