Conservator Getty moet vertrekken

De conservator van het Getty museum in Los Angeles heeft ontslag genomen. De Italiaanse justitie heeft haar aangeklaagd wegens het `witwassen' van archeologische voorwerpen.

Marion True, conservator van de oudheidkundige collectie van het J. Paul Getty Museum in Los Angeles, is dan toch vertrokken. Maar tegen de verwachting in heeft de dubieuze herkomst van een aantal archeologische voorwerpen niet geleid tot haar ontslag. Nee, True moest afgelopen weekeinde vertrekken omdat ze een lening heeft geregeld met de hulp van een aan het museum gelieerde kunsthandelaar.

True, die al 21 jaar conservator van het Amerikaanse museum is, is door de Italiaanse justitie aangeklaagd wegens het illegaal verkrijgen en `witwassen' van gestolen archeologische goederen. Het proces tegen haar dat in juli in Rome begon, is inmiddels uitgesteld tot half november. Het Italiaanse ministerie van cultuur verklaarde gisteren dat het museum al heeft toegezegd drie stukken terug te geven aan Italië in de vorm van een `donatie'. Meer dan de helft van de 104 topstukken van de klassieke afdeling van het Getty Museum heeft een dubieuze herkomst, onthulde de Los Angeles Times onlangs. De krant baseerde zich daarbij op interne documenten van het museum, dat zijn eigen advocaten onderzoek had laten doen. Het interne onderzoek was weer het gevolg van een tien jaar geleden begonnen onderzoek door de Italiaanse justitie.

Maar verklaarde het museum vóór de rechtszaak nog ,,ervan overtuigd te zijn dat Marion True zal worden vrijgesproken'', afgelopen weekeinde moest ze toch haar koffers pakken. Omdat kunsthandelaar Christo Michailidis, die regelmatig zaken deed met het museum, haar in 1995 in contact had gebracht met een Griekse advocaat. Deze regelde een lening van 400.000 dollar zodat True een huis kon kopen op een Grieks eiland. Dat was, zo verklaarde het museum in de LA Times, belangenverstrengeling en ,,tegen het beleid van het museum''. Na een indringend gesprek hield True de eer aan zichzelf.

Maar daarmee is de zaak van de kunstvoorwerpen van twijfelachtige herkomst niet opgelost. Het bekendste verdachte voorwerp is een meer dan levensgroot beeld uit de vijfde eeuw voor Christus van de godin Aphrodite, dat het Getty in 1989 trots presenteerde. De Italiaanse overheid zei destijds al dat het beeld, met een toenmalige waarde van 20 miljoen dollar, illegaal was opgegraven, in de jaren zeventig bij de vindplaats Morgantina op Sicilië.

Op initiatief van Marion True nodigde het museum vervolgens Italiaanse deskundigen uit om het beeld te onderzoeken. Vijf jaar geleden concludeerden die experts dat het beeld is gemaakt van Siciliaans kalksteen. Voor het Getty was dat onvoldoende bewijs dat het beeld afkomstig was uit de voormalige Griekse kolonie Morgantina.

De Italiaanse justitie beschuldigt de 56-jarige True er ook van dat ze de zogenoemde Fleischmann Collectie heeft gebruikt om gestolen goederen een officiële en respectabele afkomst te geven, het zogenoemde witwassen. In 1996 kocht (en kreeg) het Getty 300 Griekse, Romeinse en Etruskische voorwerpen met een geschatte waarde van ongeveer 80 miljoen dollar uit de verzameling van het echtpaar Fleischmann.

De laatste jaren sprak True zich uit tegen de aankoop van archeologische voorwerpen zonder documentatie. In 1999 gaf ze drie voorwerpen uit het museum terug, toen bleek dat deze waren gestolen of illegaal opgegraven. Ze verschilde daarin van haar voorganger Jiri Frel, die in 1984 wegens fraude ontslag moest nemen.

Archeoloog Neil Brodie van het Illicit Antiquities Research Centre van de Universiteit van Cambridge kent True als iemand die zich publiekelijk inzet tegen illegale handel. ,,Maar ik heb geen idee wat er achter de schermen gebeurt. Menig kunsthandelaar en museumconservator zal het hier benauwd van krijgen.''

Robert Lunsingh Scheurleer, directeur van het Allard Pierson Museum in Amsterdam, kent True ook niet anders dan als een respectabel klassiek archeologe. Hij vindt het ,,vreemd'' dat de Italiaanse justitie niet het museum maar wel True persoonlijk aanklaagt. ,,Een museum als het Getty is zo hiërarchisch dat niets gebeurt zonder toestemming van de top.''

De Italiaanse overheid meent dat het proces tegen een vooraanstaande conservator als True een nieuwe stap is in de strijd tegen illegale opgravingen en illegale handel. Met True staan ook twee handelaren terecht. Uit de documenten in het bezit van de LA Times blijkt dat het tweetal met True correspondeerde. Zo schrijft een van hen dat de levering van een bepaalde vaas niet kan doorgaan. De reden: de carabinieri zit de vriend die de vaas zal leveren op de hielen.