Matinee voltooit Boulez- drieluik

Het drieluik met muziek van Pierre Boulez, dat de Zaterdagmatinee dit jaar presenteerde rond zijn 80ste verjaardag, is dit weekend voltooid met een uitvoering van Rituel (1975). Boulez schreef deze compositie ter nagedachtenis aan zijn vriend en collega Bruno Maderna (1920-1973).

Op de vorige Boulez-Matinee, met Peter Eötvös in juni, klonk Le visage nuptial ook al behoorlijk ritualistisch. Daar was het echter het geladen, fel opgloeiende aura dat de muziek iets van een ritueel gaf. In het meer apollinische Rituel zorgt juist een koel, gemarkeerd afwikkelen van de tijd – mechanistisch maar steeds vol betekenis – voor een gewijde sfeer.

Hoewel Rituel in veel opzichten doet vermoeden dat er méér gebeurt dan direct te bevatten is, zijn er ook genoeg aspecten die juist zorgen voor helderheid en volgbaarheid: een rustig tempo, opbouw uit twee contrasterende structuursoorten (streng en quasi-improvisatorisch), en een centrale rol van relatief eenvoudige gegevens, zoals het ritme kort-lang.

De percussieve articulatie van de tijdsstroom, met een hoofdrol voor gongs en tamtams, doet in de verte aan gamelan denken. Het door Boulez nauwkeurig ingevulde tijdsverloop laat voor subjectieve interpretatie door de dirigent eigenlijk nauwelijks ruimte; er is inderdaad meer sprake van een streng uitgevoerd voorschrift, zoals bij een ritueel. Zelfs de vrijere, quasi-improvisatorische passages komen op precies de juiste momenten, en zijn dus dienstbaar aan het hogere plan.

Mark Wigglesworth toonde zich in Rituel dan ook vooral een exacte, zakelijke tijdmeter; meer coördinerend dan interpreterend. Alleen de instrumentalisten hebben nu en dan meer persoonlijke ruimte, in een expressief lijntje of improvisatorisch gedeelte. De leden van het Radio Filharmonisch Orkest benutten deze uitstekend. Mede hierdoor ademde de hele uitvoering een diep doorleefde menselijkheid.

Daarna klonk nog de volledige muziek van Ravels ballet Daphnis et Chloé (1909-12). Meestal wordt één van de twee suites gespeeld, maar Wigglesworth zorgde voor zó'n vloeiende, transparante en rijk geparfumeerde uitvoering dat het goed is dat hij geen nummer oversloeg. Het Groot Omroepkoor, dat hier als orkeststem meedeed, liet zich niet onbetuigd in de grote, expressieve crescendo's die Wigglesworth vooral in de eerste delen verlangde. In het orkest maakten met name de blazers in voortreffelijke solo's indruk.

Concert: Radio Filharmonisch Orkest en Groot Omroepkoor o.l.v. Mark Wigglesworth. Gehoord 1/10 Concertgebouw, Amsterdam. Radio 4: 4/10 20.00.