Hem neem je niet in de maling

In de krappe Amsterdamse woningmarkt is er één man die al jaren sloopt en koopwoningen bouwt: Gerard W. Bakker. In linkse kringen staat hij te boek als een harde speculant. Maar ,,hij kijkt gewoon naar wat de markt vraagt''.

Het is maar een dun mapje in het archief van de kraakbeweging, met groezelige krantenknipsels, schotschriften van krakers en aankondigingen van bijeenkomsten in Amsterdam. Zoals op 7 april 1979, van elf uur 's ochtends tot zes uur 's avonds. `Het anti-premiekoopwoningenfeest. Op de hoek Soerabajastraat, Insulindeweg, voor de gekraakte panden van G.W Bakker.' Of een summier verslag van een heuse ontmoeting van krakers met de Amsterdamse projectontwikkelaar Gerard Bakker, in april dat jaar. ,,Blijkt de harde, snelle en flitsende zakenman te zijn die we verwachten. Het gaat hem alleen om geld'', schrijft ene activist Wijnand.

De projectontwikkelaar Gerard Willem Bakker (62) is nog altijd actief. Neem een van zijn huidige projecten in de Amsterdamse wijk De Pijp. In 2000 koopt hij ongeveer zestig woningen in deze geliefde buurt. Hij wil ze renoveren en er koopwoningen van maken. Want daar is volgens hem behoefte aan. Met het lokale bestuur heeft hij naar eigen zeggen van tevoren keurig afspraken gemaakt, bijvoorbeeld over het lot van huidige huurders. De gemeente moet hun volgens Bakker vervangende woonruimte aanbieden.

Maar ja, verzucht hij, het ging zoals dat zo vaak al was gegaan met overeenkomsten die hij met de overheden had. Ze kwamen ze niet na. De bewoners werden door de gemeente niet geïnformeerd en niet duidelijk gemaakt dat ze hoe dan ook weg moeten, zegt hij. Ze organiseerden demonstraties, klampten lokale politici aan en benaderden de media. ,,En wie is de kwaaie pier?'' Hij. Maar wat doet Bakker dan? Hij spant procedures aan.

Want Gerard Bakker, die laat zich niet ,,in de maling nemen''. Eind augustus gaf het Amsterdamse gerechtshof hem gelijk. De gemeente is volgens het hof verplicht ,,loyaal'' mee te werken. Bovendien zijn de plannen van Bakker ,,conform het gemeentelijk beleid''. ,,De schade is aanzienlijk en zal op de gemeente verhaald worden'', meldde meteen een persbericht van Bakker. En de activisten? Die hebben voor de zoveelste keer een spandoek opgehangen, met dezelfde boodschap als eind jaren zeventig: Bakker speculant!

Dat is Bakker, zegt collega-makelaar Gerard Vredevoort van Deltastaete Makelaars. Wethouder Duco Stadig (Ruimtelijke Ordening, PvdA) denkt even na. ,,Het is geen slecht mens, hoor. Hij zit niet in het rijtje vastgoedondernemers met wie je niet op de foto wilt. Maar hij gaat maar door hè. Het ambtelijk apparaat blijven bedelven onder procedures, advocaten inhuren die dat goed kunnen en intussen blijven roepen dat de gemeente niks kan.'' Zijn ex-vrouw Marjet Vos: ,,Gerard wil gewoon zijn recht halen. Daarin is hij heel principieel. Een koppig varken.''

Bouwen voor mensen met middeninkomens, dat is wat Bakker sinds het begin van zijn carrière als projectontwikkelaar doet. Het klinkt eenvoudig. Huizenblokken kopen, huur van bewoners opzeggen, verbouwen tot grotere appartementen en weer verkopen. In de praktijk gaat het moeizaam. Bewoners willen niet weg en dienen bezwaarschriften in. Dat kan jaren duren en het imago van de ontwikkelaar schaden.

Bakker heeft daar geen boodschap aan. Daardoor heeft hij een voordeel, zegt projectontwikkelaar Vredevoort. ,,Bakker kijkt gewoon naar wat de markt vraagt.'' En die vraagt volgens hem en veel collega's om grotere woningen voor middeninkomens. De kern van het probleem is dat politici dat volgens Vredevoort ook weten, maar nooit durven toegeven. ,,De overheid moet het betaalbaar houden, een sociaal gezicht tonen, om de kiezers denken. De woningmarkt in Amsterdam deugt niet. Het aantal mensen in Amsterdam dat meer betaalt voor hun parkeerplaats van de caravan dan hun woning, zou ik niet te eten willen geven.''

Terwijl tientallen bedrijven zich op dezelfde markt bewegen als Bakker, is hij degene die scherpe emoties oproept. Architect en vriend Sjoerd Soeters weet hoe dat komt. ,,Gerard opereert als individu. Zijn bedrijf draagt zijn naam en hij doet veel processen zelf van begin tot eind. Niet alleen de ontwikkeling, ook de verkoop. Dat vindt hij leuk.'' Al neemt hij honderden mensen in dienst, zijn bedrijf is en blijft hijzelf. Soeters: ,,AM Vastgoed, BAM en Bouwfonds doen hetzelfde, maar zijn niet als persoon aanwijsbaar.''

Gerard Bakker zucht diep. ,,Natuurlijk vind ik het vervelend dat mensen hun huis uitmoeten.'' Maar het is de gemeente die faalt, zegt hij. Hij laat zijn werknemers huisbezoeken afleggen, stuurt keurig brieven aan de bewoners waarin hij uitlegt wat er gaat gebeuren en wijst ze op de mogelijkheden om via de gemeente snel andere woonruimte te krijgen. Maar vervolgens moeten ze er wel uit. ,,Want ik heb gewoon betaald.'' Alleen de gemeente, zegt Bakker, weigert mee te werken, en geeft de bewoners valse hoop. Die denken dat het zo'n vaart niet zal lopen. Hij zal ze toch niet via de rechter dwingen te verhuizen? Ja, dat doet Bakker dus wel. Zoals in De Pijp waar nog rond de twintig huurders zitten. Die treft hij dan wel bij de rechter. ,,Ik heb een contract, ik sta in mijn recht.''

Een echte self-made man, zegt zijn ex-partner Marjet Vos. Geboren in de Pijp in Amsterdam. Hij betaalde zijn middelbare school zelf omdat zijn ouders geen geld hadden. Zijn vader was bakker, en werkte hard. Op de lagere school zeiden ze tegen Gerard dat hij een aardig verstand had. En dus ging hij op z'n dertiende aan de slag in een wijnwinkel, een behangwinkel; overal waar hij terecht kon om zelf de middelbare school te kunnen betalen. Terwijl zijn vriendjes uit De Pijp in hun vrije tijd naar de boksschool gingen, werkte Gerard z'n potloden en schriftjes bij elkaar. Want hij moest en zou doorleren.

Waarom? Mijn vader, zegt Bakker. ,,Ik zag hem werken, zó hard. Daar werd ik gek van.'' En dus hield hij zichzelf voor: ik moet centen in mijn zak hebben. ,,En ik wilde onafhankelijk zijn. De financiën op orde hebben.''

Hij trok zich naar eigen zeggen op aan zijn klasgenoten op de middelbare school in Amsterdam-Zuid. Leerde hoe je met mes en vork moest eten. Hij kreeg vervolgens een vriendin uit Haarlem die ,,echt Nederlands'' sprak. Kon hij dat ook leren. ,,Als ik kenne zei in plaats van kunnen, reageerde ze gewoon niet.''

Steeds kwam hij mensen tegen van wie hij iets kon leren. Tot zijn doel was bereikt in 1967. Hij werd beëdigd als makelaar. Dat paste, zegt hij nu precies bij zijn idealen: zelfstandig zijn, geen baas boven je hebben, en je financiën goed op orde hebben. In 1980 ging het mis. Twee grote banken hadden bijna honderd miljoen gulden (ongeveer 45 miljoen euro) in zijn projecten gestoken, maar wilden dat terug omdat ze zelf bijna failliet gingen. Bakkers bedrijven voor projectontwikkeling gingen failliet. Een ding heeft hij toen wel geleerd, zegt hij. ,,Je moet geen baas boven je hebben, maar ook niet afhankelijk zijn van banken.''

Het was toen en nu de principiële keuze van de overheid tussen sociale huurwoningen of koopwoningen, zegt Tweede Kamerlid Wijnand Duyvendak (GroenLinks). De Wijnand die hem in 1979 beschreef. ,,Wij wilden goede huurwoningen. Bovendien moesten al die mensen er uit.'' Daarom kraakte Duyvendak met medestanders enkele woningen van Bakker. Laatst las hij weer dat huurders protesteerden tegen plannen van Bakker. De geschiedenis blijft zich herhalen. Of dat de klassieke tegenstelling tussen linkse tegen rechtse idealen is? Zo scherp ligt het niet, denkt Duyvendak. ,,Maar feit is dat wat hij met de stad voor ogen heeft, niet is wat veel progressieven met de stad willen.''

In die jaren had Bakker voortdurend ruzie met PvdA-wethouder Jan Schaefer. Talloze keren zat de toenmalige advocaat Gabe Scheltema (73) op het Amsterdamse stadhuis om Bakker bij te staan. ,,Echte vijandschap was dat. Voor de middenklasse bouwen, dat deed je niet.'' Iedereen die een huis kocht, was ongeveer een speculant. Dat was het heersende gedachtegoed in die tijd, zegt Scheltema.

De gemeente heeft ook een wapen, zegt Bakker. Hij heeft het vaak meegemaakt. Kwam er op een congres een ambtenaar naar hem toe, niks officieels, maar toch. ,,Dat ik mijn procedures beter kon intrekken, anders zou ik nooit meer een bouwvergunning krijgen.''

Neem wethouder Duco Stadig, heeft hij ook al genoeg conflicten mee gehad. ,,Die man kan daar dan niet overheen stappen. Weigert me een hand te geven. Een slechte verliezer. En dan gaat hij me tegenwerken.'' Moet Bakker weer naar de rechter.

Hij voelt zich snel miskend, zegt Stadig. ,,Ik word geboycot, roept hij dan.'' Een conflict met Bakker heeft hem naar eigen zeggen bijna z'n wethouderschap gekost, en is de reden dat ze elkaar nog steeds geen hand geven.

Dat ging `op z'n Bakkers', zegt Stadig. ,,Hij heeft tien procedures lopen tegen de gemeente, hoopt dat er ergens een fout gemaakt wordt of dat de gemeente haast heeft. Dan komt hij en zegt: Joh, laten we nou alles even aan de kant schuiven, en dan regelen we alles in een keer.'' Die keer een avond in december zat Stadig ook met Bakker om de tafel. Ze hadden een conflict over de Vietnamweide, een stuk grond in het Amsterdamse Bos. Bakker zou daar flats met dure appartementen bouwen. De gemeente besloot later om er ook een tennispark aan te leggen. Weg inkomsten, zei Bakker, want niemand koopt een echt dure urban villa als hij de hele dag stuiterende tennisballen hoort. De zaak wordt die avond geschikt voor ongeveer vijf miljoen gulden, mits Bakker zijn procedures intrekt. Dat doet hij, want ,,met mij kun je altijd zaken doen''.

De schikking lekt uit en Stadig moet zich verantwoorden. Onderdeel van de schikking zou zijn dat een bevriende bouwer een toezegging van de wethouder kreeg voor een mooie klus. Een andere versie van de schikking: die bouwer bewéért dat hem iets beloofd is door Stadig. Hoe dan ook, de bouwer klaagt de gemeente aan en eist geld. Bakker steunt hem. Stadig weigert sindsdien Bakker de hand te schudden.

Conflicten voor de rechter uitvechten, vindt Bakker de normaalste zaak van de wereld. Maar een hand weigeren, dan beledig je hem tot op het bot, zegt Marjet Vos. ,,Dat vergeet hij niet. Gerard hecht enorm aan omgangsvormen. Ook je tegenstander geef je een hand. Hij schaamt zich er niet voor dat hij een echte Amsterdammer is, uit een arm milieu. Maar hij heeft zich daar wel aan ontworsteld door hard werken en goede omgangsvormen.'' Als ze op vakantie zijn en uit eten gaan, vertelt zijn dochter Fedja, dan eist hij dat iedereen in avondkleding verschijnt. ,,In Venetië gingen we prachtig aangekleed naar een duur restaurant. Komen we daar, zit de zaak vol met Amerikanen in korte broek. Dan is voor hem de lol er af.''

Tegenwoordig zit Bakker vooral in het advies. Projecten voor anderen bedenken, als woningmarktconsulent de markt in kaart brengen. Dan merkt hij dat hij serieus genomen wordt, zegt hij. Grote partijen zoals Bouwfonds en ING schuiven bij hem aan en vragen advies. En de directeur van het Ontwikkelingsbedrijf van de gemeente Amsterdam die op een congres zijn marktrapportage aanprijst. ,,Daar geniet ik van, erkenning.'', zegt Bakker.

Jammer was het daarom dat de Amsterdamse sociëteit De Kring hem vorig jaar als lid weigerde, met zeventig stemmen tegen tien. In het huisorgaan de Kring Circulaire stond vervolgens dat er brieven waren gekomen die meldden dat Bakker vroeger knokploegen inzette bij ontruimingen. Bakker verzocht het sociëteitsbestuur de aantijging in te trekken in het nieuwe nummer. Dat nummer bevatte vervolgens een satirisch inlegvel, dat als rectificatie door moest gaan. Bakker eiste daarop bij de rechter een rectificatie. Hij kreeg gelijk maar lid zal hij nooit meer worden. En hij wil nog een schadevergoeding.

Zijn oude advocaat, Scheltema, is lid van De Kring. De `oud-linksige' mensen hebben Bakker tegengehouden, zegt hij. ,,Ik sprak hem toen en zei: Meneer Bakker, laat het nou toch rusten.'' Maar dat wilde Bakker niet. ,,`Ik ben schandelijk behandeld', zei hij.'' Ze willen geen nieuwe rijken op De Kring, denkt Marjet Vos. ,,Maar Gerard vindt dat hij daar thuishoort en als ze hem dan zo behandelen dan gaat hij door tot op het bot. Dat is geen rancune. Dat is zijn principe.''