EU geeft groot bedrijf ruimte

Krijgen grote bedrijven van eurocommissaris Kroes (Mededinging) meer speelruimte? Volgens de een doet ze gewaagde uitspraken, volgens de ander ziet ze juist het licht.

Wat hebben Coca-Cola, Microsoft en General Electric met elkaar gemeen? Het zijn grote Amerikaanse bedrijven die in mededingingszaken bij de Europese Commissie in het zand moesten bijten. Coca-Cola mag afnemers niet dwingen ook haar minder populaire merken in te kopen. Ook moet de drankgigant in z'n koelapparaten in cafés en shops ruimte vrijhouden voor concurrenten. Consumenten krijgen zo meer keuze.

Microsoft werd gedwongen `kale' versies van haar besturingsprogramma Windows te leveren zonder Mediaplayer, zodat rivalen op de markt voor audio- en videosoftware een eerlijke kans krijgen en consumenten voor wat anders kunnen kiezen. Ook op de markt voor servers – computers in kantoornetwerken – moet Microsoft ruimte maken voor concurrenten. De softwaregigant kreeg ook nog een boete van bijna 500 miljoen euro wegens misbruik van z'n marktdominantie.

Microsoft-topman Steve Ballmer liep in Brussel de deur plat, maar de Europese Commissie toonde zich onvermurwbaar. Microsoft probeert nu alleen nog tijd te rekken bij de uitvoering van de opgelegde maatregelen.

Enkele jaren geleden dwarsboomde Brussel General Electric dat Honeywell wilde overnemen. Toenmalig GE-topman Jack Welsh vond het nauwelijks nodig z'n zaak te komen bepleiten, want wat kon Brussel nou tegen zo'n groot Amerikaans bedrijf uitrichten. Het bleek een fatale vergissing.

Het resolute optreden van Brussel heeft, ook volgens betrokken Commissie-functionarissen, tot ,,irritaties'' geleid bij Amerikaanse bedrijven. En bij de Amerikaanse mededingingsautoriteiten, die minder snel oordelen dat bedrijven hun dominante marktpositie misbruiken. Zo kon Microsoft in de VS met z'n verkooppraktijken nog redelijk goed wegkomen. Geen wonder dat eurocommissaris Neelie Kroes (Mededinging) deze week veel aandacht trok met een speech voor het prestigieuze Fordham Corporate Law Institute in New York, waarin zij suggereerde dat grote bedrijven op meer soepelheid kunnen rekenen. De invloedrijke Wall Street Journal, die de interventies van Brussel tegen Microsoft niet op prijs stelde, vond dat Kroes het licht had gezien.

De Nederlandse eurocommissaris onderstreepte in New York dat een ,,gezonde economische analyse'' aan de basis moet liggen van het oordeel of een bedrijf z'n machtspositie op een markt misbruikt. Dat lijkt een open deur. Maar in het verleden oordeelde Brussel, zo erkennen ook Commissie-functionarissen, nogal ,,mechanistisch'' en ,,legalistisch'' over dominante marktposities. Hierbij werd te veel louter naar het marktaandeel gekeken. Volgens Amerikaanse mededingingsautoriteiten hebben zij meer oog voor de belangen van consumenten, die er immers van profiteren als dominante bedrijven hun kortingen geven. Kroes wees er in New York echter op dat kortingen op lange termijn negatief kunnen zijn, als hiermee efficiënte concurrenten uit de markt worden gedrukt. De Europese Commissie legde om die reden vorig jaar nog het kortingenbeleid van Coca-Cola aan banden. In Amerikaanse ogen neemt Brussel de kleinere bedrijven te veel in bescherming als deze klagen over machtsmisbruik van een grote concurrent.

Kroes trok in haar speech vooral de aandacht met de opmerking dat zij houdt van ,,agressieve competitie ook door dominante ondernemingen'' en dat het haar ,,niet kan schelen als dat concurrenten pijn doet''. Volgens mededingingsexpert Erik Berggren van de Europese ondernemersorganisatie UNICE zou zo'n benadering een ,,breuk'' met het verleden zijn. Advocaat Wim Nauwelaerts van kantoor Hogan & Hartson, dat veel Amerikaanse firma's tot z'n clientèle rekent, spreekt van ,,gewaagde uitspraken'' van Kroes. Maar volgens hem bevat de speech ook nuances. Het gaat er volgens Nauwelaerts vooral om dat Kroes wil voorkomen dat minder efficiënte bedrijven de Europese mededingingsregels misbruiken ,,om efficiënte marktleiders een stok in de wielen te steken''.

De Europese Commissie is al langer bezig haar economische analyses bij mededingingsbesluiten te versterken. Zo stelde de vorige mededingingscommissaris, Mario Monti, een chef-econoom aan, nadat de Europese rechter drie fusieverboden had teruggedraaid. Ook staat Brussel welwillender tegenover distributie-akkoorden tussen bedrijven, die de efficiency vergroten. De minder `mechanische' aanpak van het mededingingsbeleid past in de snelle economische en technologische ontwikkelingen, waarbij bedrijven door overnames, innovaties en efficiencyverbeteringen marktaandeel veroveren. Kroes wil begin volgend jaar voor het eerst met concrete richtsnoeren voor de beoordeling van machtsmisbruik door dominante bedrijven (artikel 82 van het EU-verdrag) komen. Volgens mededingingsexpert Berggren van UNICE is dit belangrijk, omdat hierdoor meer duidelijkheid en dus meer zekerheid ontstaat.

Commissie-functionarissen ontkennen dat Kroes het mededingingsbeleid radicaal wil wijzigen. ,,We zullen morgen aan Microsoft echt niet toestaan, wat we gisteren verboden'', zegt een van hen. Kroes zelf onderstreepte in New York dat in het mededingingsbeleid ,,het voorkomen van schade voor de consument'' voorop staat. Het is een boodschap die ze ook graag aan de vele eurosceptische burgers in de Europese Unie verkondigt.