Uitstel

`Kinderen van nu pikken het niet langer om saaie theorie over zich uitgestort te krijgen. We vergeten dat de samenleving zich heeft geëmancipeerd, en de kinderen dus ook. Maar daar merk je in het onderwijs niets van.' Aldus Alex van Emst, een van de vele profeten van het nieuwe leren enige tijd geleden in deze krant. In het oude leren, zo vat de krant zijn opvattingen samen, wordt gesproken van objectieve kennis, kennisoverdracht, onderwijzen en de leerkracht als werkmeester. Er wordt geleerd voor later in plaats van leren voor nu, zoals in het natuurlijk leren plaatsvindt.

Het is zonder meer verheugend dat er in het onderwijs eindelijk weer aandacht is voor het onderwijs zelf. Waren de scholen de afgelopen jaren vooral bezig met overleven, fuseren en het invoeren van allerlei door het ministerie opgelegde veranderingen waar niemand het nut van inzag, eindelijk is er rust aan het voortgezet onderwijsfront. Van der Hoeven wordt vaak een gebrek aan visie of beleid verweten, maar daar zit nou echt helemaal niemand op te wachten. Ik ben er van overtuigd dat de huidige aandacht voor de inhoud van het onderwijs alles met die beleidsrust te maken heeft. Eindelijk hebben scholen alle ruimte voor de inrichting van het onderwijs zelf. Maar nu doet zich het vreemde verschijnsel voor dat de mogelijkheid om de inrichting van het onderwijs ingrijpend te veranderen, op een geheel nieuwe leest te schoeien, tot morele plicht wordt verheven. Vooral scholen voor vwo krijgen veelvuldig het verwijt de tekenen des tijds niet te verstaan, hopeloos ouderwets te zijn, niet te vernieuwen. Ook onderwijsinspecteurs hoor ik daar herhaaldelijk over klagen. Neem een voorbeeld aan het vmbo, hoor ik ze zeggen, daar wordt pas vernieuwd.

Kenmerkend voor die dwangmatige veranderaars is dat ze geen oog hebben voor een belangrijk principe dat bepalend is voor de vraag of kinderen al dan niet op de door Van Emst c.s. als achterhaald gekarakteriseerde wijze willen leren. Dat principe heet delay of gratification, uitstel van beloning. In hoeverre zijn leerlingen daar gevoelig voor?

Hiermee kom ik bij de kern van de kritiek op het oude leren: `saaie theorie' en `er wordt geleerd voor later in plaats van leren voor nu'. Dat mag dan funest zijn voor jongeren die altijd uit zijn op onmiddellijke beloning, maar voor heel veel leerlingen geldt dit niet. Die vinden het heel vanzelfsprekend dat je in je leven allerlei dingen doet die je op dat moment niet plezierig vindt, maar waarvan je weet dat die belangrijk zijn voor later. Ook heeft de ervaring hun geleerd dat, als ze eenmaal met een dergelijke taak bezig zijn, ze die vaak ook nog interessant, boeiend, leuk gaan vinden. Maar dat je je daarvoor wel eerst door een zure appel moet heenbijten.

Uit talloze onderzoeken blijkt dat kinderen die gevoeligheid voor uitstel van beloning al op zeer jonge leeftijd ontwikkelen, en dat die kwaliteit in hoge mate bepalend is niet alleen voor schoolsucces maar ook voor sociaal aangepast gedrag bij jonge adolescenten en hun vermogen om te gaan met stress.

Dat gevoel voor uitstel van beloning kan worden ontwikkeld door kinderen niet altijd hun zin te geven en hun het vertrouwen te geven dat, als hun iets wordt beloofd, die belofte ook wordt nagekomen.

De mate waarin jongeren gevoelig zijn voor uitstel van beloning wordt dan ook voor een belangrijk deel door hun opvoeding bepaald. Dit verklaart wellicht waarom allochtone meisjes het op school in het algemeen veel beter doen dan hun broers. Zij groeien op met de wetenschap: mijn tijd komt later.

lgm.prick@worldonline.nl