De lezer schrijft over aanhalingstekens en mediapagina's

Met interesse begon ik aan het artikel `Laveren tussen de wet en Allah' (19 sept). Behalve beter geïnformeerd raakte ik echter ook in de war. Telkens weer trof ik termen tussen aanhalingstekens zonder dat ik begreep wat deze betekenden. Zo wordt er gesproken over `sjeik' (blijkbaar is de geïnterviewde geen sjeik), over `salafistische' moskeeën (zijn ze wel salafistisch, en wat mag dat dan wel wezen), over `plicht', over `geestelijk leider', over `ongelovigen' en over de gedegen `kennis' die de geïnterviewde zou hebben (er is blijkbaar iets aan de hand met die kennis).

Wat willen schrijvers met deze overvloed aan leestekens zeggen? Ook laten ze de geestelijke dingen `roepen' en knipoogt hij als hij iets zegt. Al met al vormen van impliciet commentaar die het interview een ondefinieerbare toon meegeeft en zeker niet past bij de ernst van het onderwerp. Want wat moet ik nou vinden van deze man, die getuige het interview zijn bezoekers ook dingen `wijsmaakt'? Graag een `journalistiek verantwoorder' aanpak.

Nico Viet

De krant antwoordt

Het Stijlboek van de krant geeft voor het aanhalingsteken de volgende vuistregel: Aanhalingstekens (,, '' en ` ') worden geplaatst bij directe weergave van citaten, citaten binnen een citaat en bij nieuwe of ironisch bedoelde begrippen.

In de praktijk worden ze ook vaak geplaatst bij jargon of eufemismen, die overigens vaak beter vermeden of uitgelegd kunnen worden. Met aanhalingstekens kan de krant dus veel bedoelen. De lezer wijst er terecht op dat een stuk zo met commentaar kan worden ingekleurd. Als je het Stijlboek doorzoekt op ironie, kom je op het onbedoeld komische lemma `ironieteken' uit: ,,We kennen geen teken om aan te geven dat iets ironisch bedoeld is. Wel kunnen we een woord tussen enkele aanhalingstekens zetten om het als zodanig te markeren. Wees hiermee terughoudend. Er is lang gepleit voor het omgekeerde uitroepteken (¡) als ironieteken.''

De kwestie hier is dus: waren de auteurs voldoende terughoudend en hebben zij de enkele aanhalingstekens correct gebruikt. Met een aantal voorbeelden die de briefschrijver noemt ben ik het niet eens. De aanhalingstekens bij `wijsmaken' geven een direct citaat aan. Om `roept' staan in het artikel juist helemaal geen aanhalingstekens. Dat is hier bedoeld als een feitelijke en geen ironische constatering. Net als het knipogen.

Maar er zijn ook twijfelgevallen. Over de imam van de As-Soennah moskee wordt geschreven dat hij in `persberichten' uithaalt. Je proeft daarin dat het geen serieuze persberichten zijn. In de zin: ,,Iemand met gedegen `kennis' als Fawaz is tamelijk zeldzaam'' duiden de aanhalingstekens jargon aan. Het gaat hier om gangbaar verkort spraakgebruik – bedoeld wordt theologische kennis. Alleen moet je dat weten om dat neutraal te kunnen lezen. Ook een sjeik tussen enkele aanhalingstekens krijgt een soort amendement mee. Uitleg was hier wel op z'n plaats. Een paar keer zijn de enkele aanhalingstekens gebruikt om een citaat te verantwoorden, maar werken ze averechts. Bijvoorbeeld bij `plicht', `haatprediker' en `ongelovigen'. Zelf ziet hij het als zijn `plicht'. Beter is dan: Zelf ziet hij het als zijn plicht. Kortom, aanhalingstekens kunnen verwarren en vormen een verleidelijke stoplap. Daarin heeft de lezer (en het Stijlboek) gelijk.

(2) Tot nu toe reageerden 18 lezers via www.nrc.nl/media op de uitgebreide mediapagina's. Er waren een paar schriftelijke reacties. De meeste waren positief, een enkeling vond het ,,iets te veel van het goede'' (C.M. Heijne). Er was waardering voor de nieuwe opmaak (G. Bouwman). Terwijl er relatief veel vragen waren naar het verdwijnen van de zenders National Geographic en Eurosport uit het dagoverzicht. Ook zijn er nog wensen onvervuld met betrekking tot de weerinformatie (G. van Riet). Eén lezer (W. Korthals Altes) dacht dat het overzicht van weergegevens van diverse buitenlandse plaatsen is verdwenen. Dat is niet zo. Alleen waren ze eerst alfabetisch gerangschikt en nu geografisch. Ook is er behoefte aan een dagelijkse weergave van Arte (C.A. van Katwijk).

Op de nieuwe mediapagina's wordt een dagelijks overzicht van het aanbod op 18 kanalen in een ruimere opmaak weergegeven. Voorheen waren dat er acht, die werden aangevuld met 13 kanalen in een klein lettertje. Het uitgangspunt is dat we vanaf nu algemene, gevarieerd geprogrammeerde en landelijk te ontvangen kanalen dagelijks groot vermelden. Themakanalen doen mee voor de rubriek Voorkeur. Voor het dagoverzicht zijn dus Eurosport, MTV, TMF en National Geographic Channel (NGC) vervallen. Dergelijke themakanalen hebben een voorspelbare programmering en inhoud. Mocht daar toch iets te zien zijn wat journalistiek het signaleren waard is, dan is daarvoor de rubriek `Voorkeur' uitgebreid. Dat we NGC niet en Discovery Channel wel dagelijks vermelden, is overigens voor discussie vatbaar. Maar binnen het stramien van de pagina moesten we nu eenmaal kiezen. Arte is helaas niet overal in Nederland te ontvangen en valt om die reden af voor het dagoverzicht. Zou Arte wel landelijk te zien zijn, dan ben ik er voor dat Discovery vervalt en Arte een dagelijkse vermelding krijgt.

nieuwe kwesties: lezerschrijft@nrc.nl